Lathrometanastis

Τέχνη – Ανατροπή – Δημιουργία

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΕΓΡΟΣ – Ο ΤΙΓΡΗΣ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ» 28/10/2012

Filed under: ΒΙΒΛΙΑ — lathrometanastis @ 7:05 μμ

Πρωτοάκουσα το όνομα του Τέο Ρόμβου στα 1978, όταν μαθητής γυμνασίου πήγα στην Αλκυονίδα για να παρακολουθήσω την σουρεαλιστική ταινία – σκάνδαλο της εποχής «Πέφτουν οι σφαίρες σαν το χαλάζι…». Θυμάμαι ότι η αίθουσα ήταν γεμάτη με δεκάδες καθιστούς και όρθιους πιτσιρικάδες που συμμετείχαν, γελούσαν και απολάμβαναν τη φευγάτη ατμόσφαιρα μιας ταινίας που κορόιδευε απροκάλυπτα τον συντηρητισμό και τη σοβαροφάνεια της κυρίαρχης αισθητικής.

Στη συνέχεια συνάντησα ξανά το όνομα του Ρόμβου σαν τον πρώτο μεταφραστή του Μπουκόφσκι στην Ελλάδα, αλλά και σαν πρωτεργάτη του περιοδικού-φάρσα «Τρύπα» που έκανε την εμφάνισή του στα περίπτερα της πλατείας Κάνιγγος στις αρχές της δεκαετίας του ΄80. Έπειτα διάβασα τα δύο του βιβλία στην Απόπειρα που σήμερα είναι πια δυσεύρετα, το «Πλάνος Δρόμος» και το «Τρία φεγγάρια στην πλατεία»: Ιστορίες αναρχικής περιπλάνησης και ελεύθερου έρωτα με ένα πνεύμα πρωτόγνωρο για τα ελληνικά δεδομένα.

Στο πέρασμα του χρόνου, αυτό το πνεύμα της αμφισβήτησης της δεκαετίας του ’70 υποχωρούσε μέχρις εξαφανίσεως, οι νόρμες του μικροαστισμού επέλαυναν σαν οδοστρωτήρας σαρώνοντας τις μικρές εναλλακτικές εστίες διαφορετικότητας. Τα εκδοτικά πειράματα περιορίστηκαν σε μονοψήφιο αριθμό ενώ ο ίδιος ο Ρόμβος εγκαταστάθηκε  τα τελευταία χρόνια στη Σύρο με τη συντρόφισσά του Χαρά Πελεκάνου.

Ωστόσο, το «τρομερό παιδί» της δεκαετίας του ’70 χτύπησε ξανά: Πριν λίγες μέρες τέλειωσα το τελευταίο (9ο στη σειρά) βιβλίο του «Γεώργιος Νέγρος – Ο τίγρης του Αιγαίου». Ένα βιβλίο – ημερολόγιο ενός θρυλικού πειρατή που όργωσε το Αιγαίο πέλαγος πριν από δύο αιώνες.

Το έναυσμα για τη συγγραφή δόθηκε τυχαία. Όπως σημειώνει ο ίδιος ο Ρόμβος:

«Κάποια νύχτα άκουσα έναν παράξενο και συνεχή θόρυβο, κάτι σαν τρίξιμο μέσα από τον τοίχο… Το επόμενο πρωινό έψαξα στο πάνω πάτωμα όλο το δυτικό τοίχο που είναι λαξεμένος μέσα στο βράχο, ερεύνησα εξονυχιστικά τις σχισμές της αμυγδαλόπετρας… χτυπούσα τα ντουβάρια ένα προς ένα μήπως ακούσω ήχο υπόκωφο. Και πράγματι, κάποια στιγμή, ο ήχος σ’ ένα σημείο ακούστηκε διαφορετικός. Πήρα το σκεπάρνι και γκρέμισα το φαγωμένο σοβά. Από πίσω αποκαλύφθηκε μια βαθιά θυρίδα χτισμένη ως επάνω με πέτρες. Τις έβγαλα προσεκτικά μία μία και όταν σήκωσα τις τελευταίες ανακάλυψα από κάτω κάποια παλιά έγγραφα. Φύσηξα και τίναξα τα χώματα… Ανάμεσα σε όλα αυτά και ένα κατασκονισμένο βιβλιόπουλο, ένα μάτσο χειρόγραφα τρυπημένα και δεμένα με σπάγκο. Τίναξα τη σκόνη που τα σκέπαζε, κάθισα κατάχαμα κι άρχιζα να τα ξεφυλλίζω. Ένα τεφτέρι γραμμένο ολόκληρο με μολύβι, χωρίς στίξη και κεφαλαία, μόνο πεζά, από άνθρωπο που ήξερε στοιχειωδώς να γράφει. Τ΄όνομά του Γεώργιος Νέγρος, εποχή γύρω στα 1850.»

Αυτή, λοιπόν, η τυχαία ανακάλυψη (;) έδωσε την αφορμή για μια προσωπική μελέτη ετών με καθημερινές επισκέψεις το Ιστορικό Αρχείο της Σύρου. Ανασκάλεψε και ανέσυρε αναφορές του 19ου αιώνα, διαθήκες και κιτρινισμένα έγγραφα, αξιοποίησε δεκάδες βιβλία γύρω απ’ τα πειρατικά κατορθώματα για να καταφέρει να ανασυστήσει μια ολόκληρη εποχή όπου οι προσβολές ξεπλένονταν με αίμα και όπου το τίμημα για μια ζωή έξω απ’ τις συμβατικότητες των νοικοκυραίων ήταν η περιθωριοποίηση ή και η εξόντωση. Χωρίς να εξωραΐζει τη βία και το έγκλημα μας παρέδωσε μια συναρπαστική ματιά στα ήθη και την πραγματικότητα μιας εποχής μακρινής αλλά αναγνωρίσιμης.

Ο «Γεώργιος Νέγρος» είναι ένα επίτευγμα: Πρώτα απ’ όλα γιατί είναι ένα βιβλίο γραμμένο σε μια νησιώτικη ντοπιολαλιά του 19ου αιώνα, που φανερώνει ανάγλυφα όλη την εργασία, την προσοχή και τη σοβαρότητα του Ρόμβου στην προσέγγιση του αντικείμενού του. Αλλά ο δεύτερος λόγος είναι ακόμα πιο σημαντικός. Σε μια εποχή πνευματικής υποχώρησης, μακριά από ομφαλοσκοπήσεις και φιλολογικές ωραιοποιήσεις, ο Τέος Ρόμβος προσφέρει μια πρωτότυπη και αναπάντεχη ματιά που φέρνει κάτι απ’ τον αέρα της πειρατικής και ανυπόταχτης ελευθερίας σε μια άνυδρη εποχή…

 

ΝΕΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ 18/10/2012

Filed under: ΒΙΒΛΙΑ — lathrometanastis @ 9:16 μμ

Νέα καταχώρηση του περιοδικού «Πλανόδιον» με το διήγημα «Θα σε πάρω να φύγουμε» (Σε 45 τετραγωνικά, εκδόσεις Απόπειρα).

Η καταχώρηση εδώ http://bonsaistoriesflashfiction.wordpress.com/

Ίσως είναι το διήγημα που με παρακίνησε να γράψω και τα υπόλοιπα…

 

ΛΑΟ ΤΣΕ – ΤΑΟ ΤΕ ΚΙΝΓΚ 30/09/2012

Filed under: ΒΙΒΛΙΑ — lathrometanastis @ 9:41 πμ

Σύμφωνα με την παράδοση, ο Λάο Τσε ήταν γηραιότερος σύγχρονος του Κονφούκιου και εργαζόταν στην αυτοκρατορική βιβλιοθήκη της δυναστείας των Ζου. Εκεί και τον συνάντησε τυχαία ή εκ προθέσεως ο Κονφούκιος. Σύμφωνα με την ίδια ιστορία, τους επόμενους μήνες, οι δύο άντρες συζητούσαν περί τύπων και ευπρέπειας, βασικών στοιχείων του Κονφουκιανισμού. Ο Λάο Τσε ερχόταν σε αντίθεση με αυτά καθώς τα θεωρούσε πρακτικές χωρίς ουσία. Τα διδάγματα των Ταοϊστών αναφέρουν ότι οι συζητήσεις αυτές αποδείχθηκαν πιο εποικοδομητικές για τον Κονφούκιο, παρά το περιεχόμενο της βιβλιοθήκης.

Στους καιρούς των μεγάλων ταραχών, όπως η σημερινή, έχουμε πολλά να μάθουμε από τα διδάγματα του Ταό τε Κινγκ. Σε τελική ανάλυση, το πρόβλημα είναι η αρρώστια του εγωισμού:

ο κανιβαλικός εγωισμός της δεξιάς, που πάνω απ’ τις ανάγκες των ανθρώπων βάζει το κέρδος, συναντάται με τον ανεγκέφαλο εγωισμό της αριστεράς, που άσχετα απ’ τις επιθυμίες των ανθρώπων επιδιώκει την επιβολή της κομματικής γραμμής και των ιερών τσιτάτων. Όλα αυτά, χωρίς αυτοκριτική, χωρίς κανείς να υποχωρεί ούτε εκατοστό από τις «εθνοσωτήριες» γραμμές του. Μια αντίστοιχη κατάσταση επικρατεί και στις διαπροσωπικές σχέσεις: όλοι φυλάνε σφιχτά τα καταναλωτικά τους αποκτήματα  δίχως οποιαδήποτε έννοια συλλογικότητας, αλληλεγγύης, συμπόνιας.

Λίγα μόνο αποσπάσματα από το «Ταό Τε Κινγκ»:

-Δώσε παντού ζωή και τροφή. Ότι δημιουργείς μη το κατέχεις. Μη προσδοκάς ανταμοιβή απ’ότι ωφελείς. Γίνε οδηγός, μην είσαι αφέντης. Αυτή είν’η αληθινή αρετή.

-Αυτός που φέρεται στον κόσμο σα να’τανε κορμί του όλα τα κυβερνά. Αυτός που αγαπάει όπως τον εαυτό του για όλα νοιάζεται.

-Αν έλειπε η σοφία και η πολυμάθεια θα ήταν εκατό φορές καλύτερα για όλους. Χωρίς κανόνες και ηθική θα ξαναβρίσκαμε το σεβασμο. Δίχως ευφυία και όφελος θα γλιτώναμε από τους άρπαγες. Όμως δεν αρκούν οι διαπιστώσεις. Ας γίνουμε απλοί σαν άγραφο χαρτί. Ας αποβάλλουμε τη φιλαυτία και τις περιττές επιθυμίες.

-Γείρε να προφυλαχθείς. Λύγιζε και μένε ίσιος. Άδειος θα είσαι πλήρης. Όσο παλιός τόσο καινούριος. Αν έχεις λίγα θα ωφεληθείς. Έχε πολλά και θα σαστίσεις.

-Όποιος γνωρίζει τους άλλους έχει διάνοια. Όποιος γνωρίζει τον εαυτό του έχει αληθινή σοφία. Όποιος νικά τους άλλους είναι δυνατός. Όποιος νικά τον εαυτό του είναι πανίσχυρος.

-Η ταπεινότητα είναι η ρίζα της μεγαλοσύνης όπως το χαμηλό είναι θεμέλιο του υψηλού.

-Ο συνετός έχει ελευθερο μυαλό, όμως δεν παραβλέπει τις ανάγκες των ανθρώπων. Φέρεται καλά και στους καλούς και τους κακούς, έτσι γεννιέται η καλοσύνη. Προσφέρει ευκαιρία τόσο στον ειλικρινή όσο και στον ψεύτη, έτσι καλλιεργείται η εμπιστοσύνη. Κάνει σαν παιδί και όλοι τον θεωρούν παράξενο, μα και στους άλλους φέρεται σα να’τανε παιδιά.

-Αληθινή όραση θα πει να βλέπεις το μικρό και ασήμαντο. Αληθινή δύναμη θα πει να είσαι ήρεμος και ταπεινός. Δες με τα φώτα του κόσμου αλλά ξαναγύρνα στο αληθινό φως.

-Όποιος γνωρίζει δεν φλυαρεί. Όποιος φλυαρεί δεν ξέρει. Φύλαγε τα περάσματα, κλείνε τις πόρτες των αισθήσεων.

-Όσοι νόμοι τόση φτώχεια. Όσα όπλα τόσο χάος. Όση ευφυία τόσα τρομερά συστήματα. Όσες διαταγές τόση αταξία.

Γι’αυτό ο συνετός δεν επεμβαίνει. Οι άνθρωποι ας αλλάξουν μοναχοί τους. Είναι ειρηνικός, ας γίνουν όλοι έτσι. Δεν τον απασχολεί αν θα διορθωθεί ο κόσμος. Δεν έχει προσδοκίες.

Ας γίνει ό,τι έχει να γίνει.

-Πράξε με ηρεμία. Γίνε απλός. Γεύσου το άγευστο. Κάμε το μικρό μεγάλο και το λιγοστό πολύ. Να ξεπληρώνεις με καλό αυτόν που σε πληγώνει. Αντιμετώπισε μια δυσκολία πριν διογκωθεί. Βρες το μεγαλείο στα μικρά και ασήμαντα. Ο συνετός δεν καταπιάνεται με τα σπουδαία και γι’αυτό είναι πραγματικά σοφός.

-Έχω τρεις θησαυρούς καλά προφυλαγμένους: συμπόνια, λιτότητα κι έλλειψη ματαιοδοξίας… Ο συμπονετικός έχει πάντα κουράγιο. Ο εγκρατής όλα τ’απολαμβάνει. Ο ταπεινός γίνεται χρήσιμος οδηγός. Οι περήφανοι, οι άπληστοι και οι ματαιόδοξοι βαδίζουν το μονοπάτι του χαμού.

-Η αλήθεια δεν είναι ωραίες κουβέντες. Τα περιποιημένα λόγια δεν είναι αληθινά. Η αγάπη δεν έχει επιχειρήματα. Ο σοφιστής δεν αγαπά.όποιος γνωρίζει δεν το οφείλει στη μόρφωση. Η πολυμάθεια δεν έχει σχέση με τη Γνώση.

 

Πριν πέσει η νύχτα 17/08/2012

Filed under: GAY MOVEMENT,ΒΙΒΛΙΑ — lathrometanastis @ 9:29 πμ

Αυτό το καλοκαίρι ξαναδιάβασα το βιβλίο του Ρεϊνάλντο Αρένας, στο οποίο βασίστηκε η ομότιτλη ταινία του Τζούλιαν Σχνάμπελ (2000) με πρωταγωνιστή τον Χαβιέ Μπαρδέμ.

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό αυτοβιογραφικό κείμενο, με άγνωστες λεπτομέρειες από τη ζωή των αντιφρονούντων διανοούμενων αλλά και των ομοφυλόφιλων της Κούβας, που την ίδια στιγμή καταρρίπτει το μύθο της «απελευθερωμένης» κοινωνίας, η οποία περιγράφεται σαν ένα γραφειοκρατικό σταλινικό απολίθωμα.

Αν και ο ίδιος αρχικά εντάχθηκε στην ομάδα του Κάστρο, δείχνει ότι επανάσταση στην Κούβα υπήρξε μια καρικατούρα: Όταν το σάπιο καθεστώς Μπατίστα κατέρρευσε από την ανεξέλεγκτη διαφθορά στις 31 Δεκέμβρη του 1958, ο λαός βγήκε στους δρόμους να πανηγυρίσει και μερικές μέρες αργότερα υποδέχτηκε τους αντάρτες του Κάστρο που, όμως, κατέβηκαν από το βουνό της Σιέρα Μαέστρα για να κηρύξουν μια νέα, ανεξέλεγκτη προσωποπαγή εξουσία: Ένα καθεστώς διατεταγμένης αισιοδοξίας που συνδυάζεται με αστυνομική τρομοκρατία, απεριόριστο χαφιεδισμό και στρατόπεδα συγκέντρωσης.

«Στην Κούβα όλα τα σπίτια ανήκουν στο Κράτος. Το να εξασφαλίσεις ένα απλό διαμέρισμα είναι ένα προνόμιο, που παραχωρείται μόνο στους ανώτατους υπαλλήλους. Για να αποκτήσεις μια τηλεόραση ή ένα ψυγείο, έπρεπε να περάσεις πολλά χρόνια κόβοντας ζαχαροκάλαμο, συσσωρεύοντας εργατικές και πολιτικές αξίες κι έχοντας μια άψογη διαγωγή. Εγώ δεν είχα καμιά από αυτές τις αρετές και η συμπεριφορά μου απείχε πολύ από το να θεωρείται άψογη.»

Και παρακάτω:

«Το μοναδικό καλό ήταν ότι μπορούσες να δεις τη θάλασσα: να τη δεις, γιατί πλέον δεν μπορούσες να μπεις σ’ αυτήν. Κατ’ εντολήν της Κυβέρνησης, μπορούσαν να πηγαίνουν στις παραλίες μόνον οι εργάτες των εξουσιοδοτημένων συνδικάτων, που πλήρωναν μια μηνιαία συνδρομή ανά συνδικάτο. Στο μεταξύ, ούτε κι εκείνοι οι εργάτες μπορούσαν να επισκεφθούν όποια παραλία ήθελαν, αλλά μόνον εκείνη που ανήκε στο συνδικάτο τους. Για να τις χωρίσουν, είχαν φτιάξει τεράστια τείχη που έμπαιναν μέχρι τη θάλασσα: η γραφειοκρατία είχε φτάσει ακόμη και στη θάλασσα. Εγώ, που δεν είχα δουλειά, δεν μπορούσα να πλησιάσω καμιά από εκείνες τις παραλίες και ό,τι περισσότερο μπορούσα να κάνω ήταν να κάτσω απέναντι από τη θάλασσα στο Μαλεκόν. Αλλά ούτε και στο Μαλεκόν επιτρεπόταν το μπάνιο: όποιον έπιαναν να κάνει μπάνιο εκεί τον συλλαμβάναν. Πώς να ζήσεις σ’ ένα νησί δίχως να έχει πρόσβαση στη θάλασσα;»

Το 1973 συλλαμβάνεται με την με την ψευδή κατηγορία της σεξουαλικής παρενόχλησης (λόγω της ομοφυλοφιλίας του αποτελεί στόχο κάθε κακόβουλου) οδηγείται στην φυλακή του Ελ Μορόν (El Morro) όπου θα εκτίσει ποινή φυλάκισης δύο ετών σαν κοινός εγκληματίας ποινικού αδικήματος. Επιβιώνει «δανείζοντας» την πέννα του συντάσσοντας επιστολές προς τις οικογένειες των συγκρατούμενων του.

Το Μάϊο του 1980 ο Κάστρο επιτρέπει σε όσους έχουν καταδικαστεί να εγκαταλείψουν τη χώρα. 250.000 Κουβανοί εκπατρίζονται. Μαζί τους και ο Αρένας. Εγκαθίσταται στη Νέα Υόρκη. Ξεκινά μια περίοδος που βρίσκει την αναγνώριση για το έργο του και τη δυνατότητα να ζήσει σύμφωνα με τη φύση του. Η ανεξαρτησία όμως που ονειρεύεται πόρρω απέχει από την πραγματικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών. Το Αμερικάνικο όνειρο γίνεται εφιάλτης του.

«Η Νέα Υόρκη δεν έχει παράδοση ούτε ιστορία. Δεν μπορεί να υπάρξει ιστορία εκεί που δεν υπάρχουν αναμνήσεις από τις οποίες να γαντζωθείς, γιατί η ίδια η πόλη βρίσκεται σε διαρκή αλλαγή, σε διαρκές χτίσιμο και γκρέμισμα, για να υψώσει καινούργια κτίρια. Εκεί που χθες υπήρχε ένα σούπερ μάρκετ, σήμερα είναι ένα μανάβικο και αύριο θα είναι ένας κινηματογράφος. Στη συνέχεια θα γίνει μια τράπεζα. Η πόλη είναι ένα τεράστιο εργοτάξιο δίχως ψυχή, ούτε ένα μέρος να απαγκιάσει ο περαστικός που θέλει να ξεκουραστεί, δίχως μέρη όπου να μπορεί κανείς απλώς να βρίσκεται, χωρίς να πληρώνει σε δολάρια ακόμα και τον αέρα που ανασαίνει ή την καρέκλα που κάθεται για να πάρει μια ανάσα».

Το 1990 μόνος και άρρωστος αυτοκτονεί. «Δίνω τέλος στη ζωή μου γιατί δεν μπορώ να εξακολουθήσω να εργάζομαι. Κανένα από τα πρόσωπα που με περιβάλλουν δεν ευθύνεται γι αυτή την απόφαση. Μόνο ένας είναι ο υπεύθυνος: ο Φιδέλ Κάστρο».

Στις σημερινές συνθήκες της ραγδαίας κοινωνικής κατάρρευσης, ο Αρένας μας υπενθυμίζει ότι η όποια διέξοδος περνάει μέσα απ’ την απόρριψη των εύκολων απαντήσεων και των (καπιταλιστικών και σταλινικών) μύθων…

 

 

ΡΕΪΜΟΝΤ ΚΑΡΒΕΡ «ΑΡΧΑΡΙΟΙ» 16/12/2010

Filed under: ΒΙΒΛΙΑ — lathrometanastis @ 8:31 μμ

Ο Ρέϊμοντ Κάρβερ έγινε γνωστός  σ΄ένα πλατύτερο κοινό όταν  προβλήθηκε  η  ταινία του Ρόμπερτ Άλτμαν «Στιγμιότυπα», βασισμένη σε επιλογή διηγημάτων του συγγραφέα:  χαμηλόφωνες ιστορίες  με ήρωες καθημερινούς, κοινούς ανθρώπους, μικρά προσωπικά διλήμματα και  αδιέξοδα που ποτέ δεν καταγράφονται και δεν φτάνουν να απασχολήσουν την τηλεόραση ή τον τύπο . ‘Ισως γι’ αυτό  ακριβώς οι  ιστορίες του  Κάρβερ να είναι τόσο οικείες και αναγνωρίσιμες, αφού αποφεύγουν τις «φιλολογικές» περιγραφές  και τα κοσμητικά επίθετα για να εστιάσουν στην ποίηση που αναβλύζει από την πεζή, σκληρή καθημερινότητα.

Το ελληνικό αναγνωστικό κοινό είχε τη δυνατότητα να έρθει σε μια πρώτη επαφή με τα κείμενα του Ρ. Κάρβερ μέσα απ’ τις δύο εκδόσεις της «Απόπειρας» (”Για τι πράγμα μιλάμε όταν μιλάμε γι΄αγάπη’’ και ’’Στιγμιότυπα’’) αλλά και απ΄ τον «Καθεδρικό ναό» των εκδόσεων Οδυσσέα και το «Όποιος κι΄αν ήταν σ΄ αυτό το κρεββάτι» του «Μεταίχμιου».

Θυμάμαι ότι, όταν πρωτοήρθα σε επαφή με τις μικρές αυτές ιστορίες των «κοινωνικά απόβλητων» του αμερικάνικου όνειρου (άνεργων, υπερχρεωμένων, καταστραμμένων ανθρώπων) γοητεύτηκα απ’ την αφηγηματική δύναμη του συγγραφέα, αλλά θεώρησα ότι όλα αυτά είναι κομμάτι μιας «εξωτικής» μυθολογίας της καπιταλιστικής υπερδύναμης. Σήμερα πια, αυτές οι ιστορίες είναι γνώριμες εικόνες της διπλανής πόρτας, αφού ο δρόμος που ακολούθησαν οι υπόλοιπες κοινωνίες υπήρξε κοινός (και αυτοκαταστροφικός)…

Η νέα έκδοση του Μεταίχμιου «Αρχάριοι» βασίστηκε  στο χειρόγραφο που παρέδωσε ο ίδιος ο Κάρβερ στον επιμελητή του Γκόρντον Λις , την άνοιξη του 1980. Η αποκατάσταση του βιβλίου «Begginers» είναι δουλειά πολλών χρόνων και βασίστηκε στα πρωταρχικά δακτυλόγραφα που βρίσκονταν κάτω  από τις χειρόγραφες διορθώσεις και διαγραφές του επιμελητή.

Η  πλήρης αυτή έκδοση παραδίδει στον σύγχρονο αναγνώστη ισάριθμα σπαραχτικά κείμενα που παρουσιάζουν μια ολοκληρωμένη επαφή με την ευαίσθητη μεγαλοφυία του αμερικανού συγγραφέα Ρέϊμοντ Κάρβερ.

 

ΕΛΛΗ ΠΑΠΠΑ – ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΜΙΑΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ 02/10/2010

Filed under: ΒΙΒΛΙΑ — lathrometanastis @ 11:08 πμ

«’Υστερα ήτανε το θέμα της αποχής. Πριν πιαστούμε, είχαμε ακούσει την απόφαση που αναγνώριζε πως η αποχή από τις εκλογές του ’46 ήτανε λάθος – λάθος μάλιστα που βάραινε προσωπικά τον Ζαχαριάδη, όπως ο ίδιος ο τότε γραμματέας του Κόμματος παραδεχόταν. Μα η σύλληψή μας ήρθε αμέσως μετά, δεν είχαμε προλάβει να το συζητήσουμε – ίσως και να το είχαμε αποφύγει. Τώρα δεν υπήρχε πια λόγος να το αποφύγουμε. «Αν δεν είχε γίνει η αποχή…», είχε πει ο Νίκος (Μπελογιάννης) ανοίγοντας αυτή την κουβέντα. Αυτή τη σύνδεση του λάθους της αποχής με τη θέση όπου βρισκόμασταν εμείς την ώρα εκείνη εγώ δεν θα την τολμούσα ακόμη τότε. Όταν το έβλεπες έτσι, η αποχή έπαυε να είναι «ένα» λάθος. Γινόταν η απαρχή μιας ολόκληρης αλυσίδας από χιλιάδες θανάτους, από αναρίθμητες θυσίες. Η τελευταία του λέξη πάνω στο βαρύ αυτό θέμα ήτανε: «Και να σκέφτεσαι πως πάμε να πεθάνουμε για ένα λάθος…».

Η πολιτική διαθήκη της Έλλης Παππά αποτελεί μια καταιγιστική καταγραφή αμέτρητων «λαθών» του ΚΚΕ στη διάρκεια μιας πορείας 50 και πλέον χρόνων. Ανατριχιαστικές λεπτομέρειες, γεγονότα, λάθη και παραλείψεις από ηγεσίες που απαιτούσαν (και εξακολουθούν μέχρι σήμερα να απαιτούν ) το αλάθητο, δηλαδή το δικαίωμά τους να αποφασίζουν ελέω … εργατικής τάξης, χωρίς να ρωτούν κανένα και χωρίς να λογοδοτούν ποτέ σε κανέναν έλεγχο. Ωστόσο, πέρα από αυτή την χρήσιμη καταγραφή και μαρτυρία, η Παππά ξεπερνάει την εξήγηση του «λάθους» για να μιλήσει για τυχοδιωκτικές επιλογές και εγκληματικές σκοπιμότητες. Μια τοποθέτηση που αν και έχει πρωταρχικό παραλήπτη το ΚΚΕ, στην πραγματικότητα είναι ταυτόχρονα  μια κριτική απόρριψη  και όλων των «μικρών ΚΚΕ», των κομμάτων της τριτο (και τεταρτο)διεθνιστικής αριστεράς που επιμένουν να στηρίζουν τη λειτουργία τους σε «αλάθητα» και επομένως να απαιτούν τη διαρκή υποταγή των μελών τους στις παρανοϊκές προτεραιότητες της  εκάστοτε πεφωτισμένης ηγεσίας.

Πρώτο «λάθος» λοιπόν, η απόφαση για αποχή από τις εκλογές του ’46 (βλέπε και σχετικό σχόλιό μου στην προηγούμενη δημοσίευση για το βιβλίο του Λέανδρου Μπόλαρη).

Για την υπόθεση Μπελογιάννη, τα γεγονότα είναι γνωστά: Μετά την θανατική καταδίκη εμφανίστηκε το γράμμα του Πλουμπίδη που αναλάμβανε προσωπικά όλη την ευθύνη, δίνοντας τη δυνατότητα για ανατροπή της  απόφασης.  Την επόμενη μέρα, ο ραδιοφωνικός σταθμός του ΚΚΕ καταγγέλει ως πλαστή την επιστολή Πλουμπίδη (κι ας είχε βάλει το δακτυλικό του αποτύπωμα σαν υπογραφή), εξαλείφοντας κάθε δυνατότητα για προσφυγή στον Άρειο Πάγο και για αναψηλάφιση της δίκης. Άλλο ένα ασυγχώρητο «λάθος»;  Ίσως είναι πιο κοντά στην αλήθεια η εξήγηση της Έλλης Παππά που μιλάει για δύο στελέχη (Μπελογιάννης – Πλουμπίδης) που είχαν πέσει στη δυσμένεια του Ζαχαριάδη (γιατί κάποια στιγμή τόλμησαν να διαφοροποιηθούν από το 100% της κομματικής γραμμής) και αποτελούσαν τους ιδανικούς αποδιοπομπαίους τράγους. Μ’  ένα σμπάρο δυό τρυγόνια: Ο Ζαχαριάδης απαλασσόταν από δύο δυνητικά επικίνδυνα γι’ αυτόν στελέχη καταγγέλοντας ταυτόχρονα το κράτος της δεξιάς…

Για την κήρυξη της δικτατορίας του 1967 η Έλλη Παππά σημειώνει:

«Γιατί το ΚΚΕ (…) δεν άσκησε  την «αγωνιστική» επιρροή του, ώστε να γίνουν όλες οι προπαρασκευαστικές ενέργειες για α) την πρόληψη της δικτατορίας β) την κατάπνιξη εν τη γενέσει της κάθε απόπειρας επιβολής της, γ) την οργάνωση της λαϊκής αντίστασης σε περίπτωση επιβολής της; Τα προμηνύματα ήταν σαφέστατα, ουδείς αμφέβαλλε  για την βούληση τόσο των ανακτόρων να επιβάλουν τη «δικτατορία των στρατηγών» όσο και μιας χούντας αξιωματικών – επίδοξων δικτατόρων. Το «σαμποτάζ του Έβρου», οργανωμένο από τον ίδιο τον Παπαδόπουλο, τα άρθρα του Ιορδανίδη, οι «διαλέξεις» του Κωνσταντόπουλου (τις οποίες παρακολουθούσαν οι πολιτικοί της Δεξιάς με τον Παναγιωτάκη Κανελλόπουλο επικεφαλής), τα προβοκατόρικα δημοσιεύματα περί εισαγωγής όπλων – «κυνηγετικών» δε! – από την ΕΣΣΔ, τα πάσης φύσεως δυσφημιστικά δημοσιεύματα για τους Λαμπράκηδες (ιδιαίτερα για τις Λαμπράκισσες και τον καταχθόνιο ρόλο που έπαιζαν … οι μαύρες κάλτσες τους) και πάνω απ’ όλα το βασιλικό πραξικόπημα, που κατέληξε στην παραίτηση του πρωθυπουργού – που είχε την ψήφο του 53% του εκλογικού σώματος – και στην αποστασία, ήταν αρκούντως προειδοποιητικά.

Παρ’ όλα αυτά, η Ρούλα Κουκούλου αγνόησε επιδεικτικά την πληροφορία που της έφεραν τα παιδιά της ΕΔΑ Ζωγράφου (σ.τ.σ. : για στρατιωτικές κινήσεις) και η Αυγή θα κυκλοφορούσε με το περίφημο πλέον κύριο άρθρο – με την υπογραφή του Άγγελου Διαμαντόπουλου – που εξηγούσε γιατί ήταν αδύνατο να επιβληθεί δικτατορικό πραξικόπημα, όταν το πραξικόπημα των συνταγματαρχών είχε πλέον επιβληθεί. Αυτή η απραξία (…) δεν μπορούν πλέον να εξηγηθούν με μόνη την επιθυμία του ΚΚΕ να απαλλαγεί από την ύπαρξη της ΕΔΑ. Εκείνο το «αφού δεν μιλήσανε ακόμα οι σύντροφοι απ’ έξω» παραπέμπει ευθέως στην ΕΣΣΔ. ΄Ετσι, το ερώτημα «διεθνοποιείται»: Η Σοβιετική Ένωση έδινε τη γραμμή της ανοχής στη δικτατορία;

Θ’ αναφέρω δύο χαρακτηριστικά, που μάλλον περιέχουν την απάντηση. Στη διάρκεια της δικτατορίας «εορτάστηκε» πανηγυρικά (…) η συμμετοχή της ΕΣΣΔ στη λειτουργία του Ηλεκτρικού Σταθμού Κερατσινίου. Κι’ όταν έγιναν οι Ευρωπαϊκοί Αγώνες στην Αθήνα, η ΕΣΣΔ πήρε μέρος – κι εδώ μάλλον βρίσκεται το κλειδί της υποθέσεως. Οι εξόριστοι στα Γιούρα, όπως ήταν επόμενο, αντιδράσανε στη σοβιετική παρουσία στους αγώνες (…) Και τότε ακούστηκε η Αύρα (Βλάση) να λέει (δυνατά ώστε να ακουστεί και στο θάλαμο των γυναικών): «Ρούλα, Ρούλα, είδες τα μετάλλια που κέρδισαν οι Σοβιετικοί αθλητές;  Όποιος δεν καταλαβαίνει τη σημασία που έχει να ακούγεται ο σοβιετικός ύμνος στους αγώνες δεν καταλαβαίνει τίποτα!». Επομένως, η γραμμή που ερχόταν από τη Μόσχα ήταν η ανοχή, η θυσία της Ελλάδας στο βωμό των μικροσυμφερόντων της μπρεζνιεφικής ηγεσίας. Όπως αργότερα την είδαμε να συντελείται και για την Αργεντινή. Το καθεστώς του Βιντέλα μπορεί να εκτελούσε και να εξαφάνιζε χιλιάδες αγωνιστές, οι «τρελές της Πιάτσα ντελ Μάγιο» μπορεί να πάλευαν απεγνωσμένα να μάθουν την τύχη των παιδιών τους (…) κι όμως ο Κάππος, βουλευτής του ΚΚΕ, δήλωνε στη Βουλή των Ελλήνων – σε σχετική συζήτηση – πρως «η δική μας ανάλυση (δηλαδή, του ΚΚΕ) για την Αργεντινή είναι διαφορετική» και πως για το ΚΚΕ το καθεστώς Βιντέλα δεν είναι δικτατορία, αλλά ένα ιδιόμορφο «κεντρώο» καθεστώς! Εξήγηση αυτής της «ανάλυσης» της ντροπής το στάρι της Αργεντινής, με το οποίο κάλυπτε ο μπρεζνιεφισμός τα κενά της καταστροφικής αγροτικής πολιτικής που κληρονόμησε από την εποχή του Στάλιν και του Λυσένκο και δεν μπόρεσε να θεραπεύσει».

Αν οι καταγγελίες και η «εκ των έσω» μαρτυρία  της  Έλλης Παππά είναι πολύτιμες, εξ ίσου σημαντικά και ενδιαφέροντα είναι και τα πολιτικά συμπεράσματα ενός ανθρώπου που γνώρισε από πρώτο χέρι τις συνέπειες των ολέθριων αυτών επιλογών:

«Τότε μπήκε στη συνείδησή μου το πρόβλημα της εξουσίας και άρχισε να με απασχολεί πολύ σοβαρά. Έβλεπα πως ακόμη και μια πλασματική εξουσία, όπως είναι η κυρίαρχη θέση σε μια παράνομη οργάνωση που ζει και δρα έξω από τα πραγματικά όργανα εξουσίας πάνω σ’ένα λαό, διαφθείρει εξίσου, αφού στηρίζεται στην ιεραρχική οργάνωση  – ‘τα κατώτερα όργανα πειθαρχούν στα ανώτερα’… Το συμπέρασμά μου ήταν – και είναι – πως η εξουσία, η οποιαδήποτε, πραγματική ή πλασματική, διαφθείρει. Όταν κατέληξα σ’ αυτό το συμπέρασμα, άρχισα να σκέπτομαι την «οριζόντια» οργάνωση, απορρίπτοντας την κάθετη – μα αυτό είναι μια άλλη ιστορία».

Οι «Μαρτυρίες μιας διαδρομής» είναι ένα βιβλίο γεμάτο με «άβολες» αλήθειες για  τις  πάσης φύσεως κομματικές εξουσίες, γεγονός που εξηγεί είτε την ένοχη λασπολογία είτε την αμήχανη σιωπή τους. Για όλους εμάς, αποτελεί ένα πολύτιμο εφόδιο σε μια άνυδρη εποχή…

 

Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1946-1949, Εκδόσεις Εργατική Δημοκρατία 20/07/2010

Filed under: ΒΙΒΛΙΑ — lathrometanastis @ 7:18 μμ

Πριν από λίγο καιρό κυκλοφόρησε το βιβλίο του Λέανδρου Μπόλαρη που έχει σαν προμετωπίδα τον τίτλο «Επανάσταση και αντεπανάσταση στην Ελλάδα» και αποτελεί μια κριτική αναφορά στις μεταπολεμικές εξελίξεις στην Ελλάδα με τις γνωστές, τραγικές, συνέπειες τους.

Είναι καταρχήν θετική κάθε συνεισφορά σε μια ανοιχτή, ακόμα και σήμερα, συζήτηση για τις αιτίες που οδήγησαν στην μετεμφυλιακή τραγωδία και στην ολοκληρωτική επικράτηση ενός καθεστώτος που νομιμοποίησε de facto τους συνεργάτες των ναζί και ενορχήστρωσε ένα κλίμα τρόμου και τρομοκρατίας ενάντια σε  οποιαδήποτε αριστερή φωνή. Ωστόσο, αν και ο Λ.Μ. δηλώνει ήδη από την Εισαγωγή ότι «το βιβλίο είναι μια προσπάθεια να μπουν τα ζητήματα σε μια σειρά», το σίγουρο είναι ότι υποβαθμίζοντας κάποια πραγματικά δεδομένα και υπερτονίζοντας κάποια άλλα μπορεί  κάποιος να καταλήξει σε όποιο συμπέρασμα ο ίδιος επιθυμεί, μένοντας παρόλα αυτά πιστός στα γεγονότα…

–           «Η ιστορία δεν γράφεται με αν» είναι η φράση που επαναλαμβάνεται συχνά στη διάρκεια του βιβλίου, κι όμως η ουσία της επιχειρηματολογίας του βιβλίου στηρίζεται σε ένα διαρκές «αν»: «Αν» αυτό το κίνημα είχε την ηγεσία που του άξιζε, «αν» αυτό το κίνημα «στήριζε την ανεξαρτησία των αποικιών και ιδιαίτερα της Ινδίας θα προκαλούσε μεγάλα προβλήματα στο Σκόμπι» (σελ. 67), για να αναρωτηθεί στη σελ. 156 «αν η σύγκρουση είχε κατάληξη διαφορετική απ’ότι με τη Συμφωνία της Βάρκιζας, ποιός θα ήταν ο αντίκτυπος στο ιταλικό κίνημα;»

–           Οι προσεκτικές ακροβασίες και οι αποσιωπήσεις διαπερνούν ολόκληρο το βιβλίο, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την εγκληματική γραμμή του ΚΚΕ για αποχή από τις εκλογές του 1946, μια απόφαση που ουσιαστικά «έδινε» στο κράτος τα πλήρη στοιχεία των μελών και των οπαδών της αριστεράς, αφού όποιος έκανε αποχή καταγραφόταν σαν μέλος ή συμπαθών και έμπαινε στο στόχαστρο της εκδικητικής μανίας της δεξιάς με ολέθριες συνέπειες για τον ίδιο και την οικογένειά του. Για το καθοριστικό αυτό ζήτημα, κομβικό «λάθος» της αριστεράς που συνέβαλε στην επιδείνωση των εξελίξεων, ο Λ.Μ. κάνει μια αναφορά δεκαεπτά (17) λέξεων (σελ. 86), χωρίς να αρθρώνει ούτε μια νύξη κριτικής.

–           Οι απόψεις του Λ.Μ. δεν προήλθαν από παρθενογέννηση: Αναφέρεται σε μια παράδοση που περιλαμβάνει τον Λένιν και τον Τρότσκι, ενώ στην Ελλάδα η αντίστοιχη αναφορά είναι στον πρώτο γραμματέα του ΚΚΕ Παντελή Πουλιόπουλο και στην 4η Διεθνή που αυτός ακολούθησε. Είναι εύλογη η απορία και εξόφθαλμη η έλλειψη οποιασδήποτε αναφοράς στην (υπαρκτή) αριστερή τροτσκιστική αντιπολίτευση και στη δράση τους στη διάρκεια εκείνων των χρόνων. Είναι εξωφρενική η έλλειψη αναφοράς από έναν συγγραφέα της (τροτσκιστικής) άκρας αριστεράς στις διώξεις, τα σταλινικά πογκρόμ και τις δολοφονίες των τροτσκιστών που τόλμησαν να διατυπώσουν πρώτοι αυτές τις αντιρρήσεις που ο ίδιος με την άνεση του χρόνου σήμερα επαναλαμβάνει… Αν ο Λ.Μ. ζούσε εκείνη την περίοδο θα είχε ενταχθεί στο ΚΚΕ γιατί εκεί βρισκόταν η πλειοψηφία ή σε κάποια μικρή, επαναστατική, μειοψηφική ομάδα;

–           Σε τελική ανάλυση, πέρα από τις επι μέρους παρατηρήσεις, υπάρχει ένα ζήτημα ουσίας: Κατά πόσο η εμφυλιακή περιπέτεια αποτελεί prova generale της κοινωνικής επανάστασης στην Ελλάδα ή αν ήταν μια ιστορική εξέλιξη που ξεφεύγει από τα κλασσικά ερμηνευτικά σχήματα αφού από την αρχή μέχρι το τέλος δεν κατάφερε να ξεπεράσει τη γραφειοκρατική της ηγεσία

Μια «κοινωνική επανάσταση» που καταδιώκει τους κοινωνικούς επαναστάτες της εποχής (τροτσκιστές);

Μια «κοινωνική επανάσταση» που απαγορεύει δια ροπάλου οποιαδήποτε αναφορά στην εξουσία των καπιταλιστών, προβάλλοντας την σταλινικής έμπνευσης «λαοκρατία» ανακατεμένη με έναν ακραίο εθνικισμό;

Μια «κοινωνική επανάσταση» που εν έτει 2010 ταυτίζεται με την κατάληψη της εξουσίας από την «πάνσοφη κεντρική επιτροπή του  κόμματος» όταν ολόκληρη η εμπειρία του 20ου αιώνα δείχνει  ότι αυτός ο δρόμος έχει αποτύχει σε οποιαδήποτε εκδοχή του;

Αυτές ήταν κάποιες (σκόρπιες) παρατηρήσεις και σχόλια με αφορμή το βιβλίο του Λ.Μ. Κι’ όμως, όλα αυτά δεν θεωρώ ότι είναι απλώς μια ιστορική αναφορά σε ζητήματα του παρελθόντος. Στις σημερινές συνθήκες της ανελέητης νεοφιλελεύθερης επέλασης, η αριστερά εμφανίζεται ανυπόληπτη, αμήχανη, ανίκανη να πείσει και να παρέμβει στις εξελίξεις. Μια εξήγηση γι’ αυτό είναι και η ανικανότητά (ή η ατολμία της) να μιλήσει χωρίς μισόλογα για τις αιτίες που μας έφεραν μέχρι εδώ…

Υ.Γ. 9/9/2012: Μόλις χτες ξεφύλλισα την 2η έκδοση του βιβλίου, όπου έχει προστεθεί και ένα συμπλήρωμα για τους τροτσκιστές στην κατοχή. Δεν θα σχολιάσω τα γραφόμενα, απλά, να σημειώσω ότι, έστω και αργά,  τουλάχιστον αντιλήφθηκαν τη χονδροειδή έλλειψη οποιασδήποτε σχετικής αναφοράς. Προοδεύουμε…

 

 
Αρέσει σε %d bloggers: