ΨΥΧΗ ΒΑΘΙΑ του Παντελή Βούλγαρη 26/10/2009

Η ταινία διαδραματίζεται στις τελευταίες μέρες του 2^ου αντάρτικου, όπου δύο αδέλφια πολεμούν σε αντίπαλα στρατόπεδα (συμβολίζοντας τον διχασμό του ελληνικού λαού).

Πιστεύω ότι ο Βούλγαρης τόλμησε, γνωρίζοντας εκ των προτέρων τις αντιδράσεις που θα προκαλούσε η ταινία του σε μια ανεγκέφαλη κοινωνία: Το ΛΑΟΣ έκανε επερώτηση διαμαρτυρίας στη Βουλή ενώ το ΚΚΕ κατακεραυνώνει με προκηρύξεις  έξω απ’ τα σινεμά τον “αντιδραστικό σκηνοθέτη”. Η αμηχανία της υπόλοιπης αριστεράς δεν είναι μικρότερη, απλώς δεν εκφράζεται με τέτοιο θορυβώδη τρόπο…

Υπάρχει ένα πρόβλημα:  Μέχρι και σήμερα, δεν υπάρχει καμία  ψύχραιμη, χωρίς προκαταλήψεις συλλογική αποτίμηση, απόδοση ευθυνών, αυτοκριτική, καταδίκη του τυχοδιωκτισμού της τότε καθοδήγησης που δεν δίστασε να οδηγήσει ένα τεράστιο κομμάτι του ελλ. λαού στο θάνατο, στην εξαθλίωση, την οικονομική καταστροφή, έρμαιο στην εκδικητική μανία των ταγματασφαλιτών και των χιτών.

Ακόμα και σήμερα, το ΚΚΕ εξακολουθεί να είναι η ηγεμονική δύναμη της ελλ. αριστεράς…

Υπάρχει ένα δεύτερο πρόβλημα: ΟΛΕΣ οι ταινίες (με την εξαίρεση της “Ελένης” του Γκατζογιάννη που παίρνει τη θέση της αντίπαλης πλευράς)  που έχουν γυριστεί μέχρι τώρα για τον εμφύλιο, δεν αρθρώνουν  ΟΥΤΕ ΛΕΞΗ κριτικής  για τα πεπραγμένα της φωτισμένης καθοδήγησης.  Όλα καλώς καμωμένα λοιπόν; 60 χρόνια μετά θα  πιπιλάμε την καραμέλα του σατανικού Σκόμπι και του διαβολικού Τσόρτσιλ;  Μήπως δεν δικαιούσαι να κλαίγεσαι όταν έχεις στα χέρια σου τον έλεγχο του 90% της χώρας και λίγους μήνες αργότερα σου φταίνε οι κακοί σύμμαχοι, που εσύ ο ίδιος δέχτηκες με ανοιχτές αγκάλες;

Η “ΨΥΧΗ ΒΑΘΙΑ”, θέλοντας να εστιάσει στην εξωφρενική καθοδήγηση της ήττας και επιδιώκοντας να περάσει το μήνυμα της συμφιλίωσης, δεν ασχολείται με την περιγραφή των εγκλημάτων του “εθνικού” στρατόπεδου: Είναι ένα μειονέκτημα της ταινίας του, που  όμως διατηρεί την αξία της γιατί τολμά να μιλήσει γι’ αυτά που ολόκληρη η αριστερά αποσιωπεί…

The Wobblies 11/09/2009

 

των Στιούαρτ Μπερντ και Ντέμπορα Σάφερ, 1979

 

            Το αμερικάνικο αναρχοσυνδικαλιστικό συνδικάτο I.W.W. (International Workers of the World) ιδρύθηκε στις 27 Ιούνη 1905 στη βάση της ενότητας των εργατών ανεξάρτητα από χρώμα, φύλλο ή εθνική καταγωγή σε μια ενιαία, επαναστατική οργάνωση που σαν απώτερο στόχο είχε την ανατροπή του καπιταλισμού.

Στις γραμμές του συνυπήρχαν ανειδίκευτοι εργάτες και εργάτριες, μετανάστες οποιασδήποτε προέλευσης, περιπλανώμενοι σε αναζήτηση μεροκάματου. Το I.W.W. προέκυψε μετά τη συγχώνευση  54 εργατικών οργανώσεων με σύνολο 90.000 μέλη και βασικό ρόλο στη συγκρότηση έπαιξαν οι Ευγένιος Ντεμπς, Ουίλλιαμ Χέϊγουντ και Ντανιελ ντε Λεόν. Οργάνωσε πολλές μαχητικές  απεργίες όπως τη γενική απεργία των υφαντουργών το 1912. To I.W.W. φιλοδοξούσε να μετατραπεί σε μια παγκόσμια οργάνωση και η επιρροή του σε οργανώσεις άλλων χωρών, όπως της Μ. Βρετανίας, Νορβηγίας, Αυστραλίας, Καναδά, Ν. Αφρικής, Μεξικού και Χιλής ήταν μεγάλη.

            Ο αναρχοσυνδικαλισμός είναι ρεύμα του συνδικαλισμού που σα στόχο είχε την ένωση εργατών με σκοπό αρχικά να υπερασπίσουν και να διευρύνουν τα δικαιώματά τους και στη συνέχεια να ανατρέψουν τον καπιταλισμό και την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο μέσω μιας επαναστατικής γενικής απεργίας. Αρνούμενοι την πολιτική πάλη που θεωρούσαν άχρηστη, έβλεπαν τα εργατικά σωματεία ως τη μόνη δύναμη για επαναστατική αλλαγή.

Χωρίς προβεβλημένους ηγέτες και συνδικαλιστική γραφειοκρατία, στηριζόμενο αποκλειστικά στον ηρωισμό και την αφοσίωση των μελών του,  το I.W.W. αντιμετώπισε εκτεταμένες τρομοκρατικές διώξεις κράτους και αφεντικών. Το 1915 εκτελέστηκε στη Γιούτα μετά από δικαστική σκευωρία ο Τζο Χιλλ, το 1916 τα μέλη της οργάνωσης δέχτηκαν την επίθεση οπλισμένων τραμπούκων στο Έβερετ της Ουάσινγκτον και στις 1 Αυγούστου 1917 λιντσαρίστηκε από 6 μασκοφόρους ο οργανωτής Φρανκ Λιτλ. Οι διώξεις εντάθηκαν με τη συμμετοχή των ΗΠΑ στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο που η οργάνωση κατήγγειλε σαν “πόλεμο των αφεντικών” κρατώντας μια αντιπολεμική διεθνιστική στάση.

Το κράτος αντεπιτέθηκε με τον διαβόητο “νόμο για την κατασκοπία”: Το Σεπτέμβρη του 1917 σε 48 ταυτόχρονες επιδρομές στα γραφεία της οργάνωσης συνελήφθησαν 165 ηγετικά στελέχη και παραπέμφθηκαν σε δίκη με τις κατηγορίες της συνωμοσίας και της ενθάρρυνσης σε λιποταξία. Όλοι καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης μέχρι 20 χρόνια – ακόμα και όσοι αποδεδειγμένα είχαν πάψει να είναι μέλη της οργάνωσης πολλά χρόνια πριν.

Το “The Wobblies” δεν είναι ένα αποστασιοποιημένο ντοκιμαντέρ. Οι σκηνοθέτες Στιούαρτ Μπερντ και Ντέμπορα Σάφερ δεν χρησιμοποιούν “έγκριτους” ιστορικούς ή ακαδημαϊκούς για να δώσουν μια αντικειμενική περιγραφή εκείνης της ταραγμένης περιόδου.

Με ζωντανές μαρτυρίες επιζώντων – πρωταγωνιστών εκείνου του κινήματος, πλάνα αρχείου, εφημερίδες, φωτογραφίες και τραγούδια καταφέρνουν να περιγράψουν με έντονα χρώματα τις απάνθρωπες συνθήκες που αντιμετώπιζαν καθημερινά οι εργάτες αλλά και τη ανυποχώρητη θέλησή τους να αντισταθούν, να παλέψουν με όλες τις δυνάμεις τους για μια κοινωνία χωρίς ρατσισμό και εκμετάλλευση.

(Δημοσιεύτηκε στην Εργατική Αριστερά)

INGLURIOUS BASTERDS (****) 26/08/2009

 

            Στην κατεχόμενη Γαλλία αποβιβάζεται μια μικρή ομάδα αμερικανο-εβραίων κομάντο που τρομοκρατεί τους Ναζί σκοτώνοντάς τους βάναυσα με ρόπαλα, μαχαίρια και αυτόματα. Αρχηγός τους ο Brad Pitt που απαιτεί από κάθε μέλος της ομάδας να του παραδώσει εκατό ή περισσότερα σκαλπ χιτλερικών. Όταν η δράση τους θα αποκτήσει διαστάσεις θρύλου, βάζουν σε εφαρμογή ένα παράτολμο σχέδιο που σα στόχο έχει την ανατροπή της πορείας του β’ παγκόσμιου πολέμου.

 

            Ο ιδιοφυής Ταραντίνο δήλωσε ότι πρόθεσή του ήταν να γυρίσει ένα “western spaghetti war movie” και τελικά καταθέτει μια απ’τις καλύτερες ταινίες της μέχρι τώρα πορείας του. Με το γνώριμο, αντισυμβατικό του στυλ αποσπά εξαιρετικές ερμηνείες από τους ηθοποιούς του, χρησιμοποιεί μουσική υπόκρουση που παίζει από Ennio Morricone μέχρι το Cat People του David Bowie και καταλήγει σ’ ένα αποτέλεσμα 2 ½ ωρών που δεν πλατειάζει, δεν γίνεται ποτέ βαρετό αλλά παρακολουθείται με αμείωτο ενδιαφέρον μέχρι το τελευταίο λεπτό!

            Ποιο είναι, όμως, το μυστικό της επιτυχίας του Ταραντίνο; Ποιο είναι το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των ταινιών του που δεν κατατάσσονται σε καμιά προηγούμενη σχολή και καταφέρνουν να δημιουργούν το δικό τους κινηματογραφικό σύμπαν; Τι άλλο από τη δημιουργική ανάμιξη αντιφατικών ειδών, την εστίαση στο κιτς, την πρόκληση, τη δυναμική ανανέωση μιας μορφής τέχνης που δείχνει να χάνει τον προσανατολισμό της.

            Στη διάρκεια του 20^ου αιώνα είδαμε την ανάπτυξη κινηματογραφικών σχολών κάθε είδους: νεορεαλισμός, φρι σίνεμα, νουβελ βαγκ, για να αναφέρουμε ενδεικτικά κάποιες από τις πιο γνωστές. Στο γύρισμα του αιώνα όλα αυτά δείχνουν ανεπιστρεπτί προσκολλημένα στο παρελθόν, ακριβώς γιατί συνδέονται με διαφορετικές περιόδους ανάπτυξης των δυτικών κοινωνιών. Πρόκειται για σχολές που αντέδρασαν η κάθε μια με διαφορετικό τρόπο στις κατεστημένες πολιτιστικές και κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής τους. Εκτός όμως από το ΤΙ λες, υπάρχει και το ερώτημα του ΠΩΣ το λες. Αν, για παράδειγμα, η γαλλική νουβέλ βαγκ ανέτρεψε τα κινηματογραφικά δεδομένα της δεκαετίας του ‘60, ξανά και ξανά χρειάζεται να βρίσκει ένας δημιουργός καινούργιους, ενδιαφέροντες τρόπους για να αφηγηθεί τις ιστορίες του.

Μ’ αυτή την έννοια σε μια εποχή παντοκρατορίας της τηλεόρασης, ιδεολογικής υποχώρησης του “πνευματικού κόσμου”, εξαφάνισης των μεγάλων κινηματογραφικών σχολών των προηγούμενων δεκαετιών, ο Ταραντίνο επιλέγει την παρωδία, την πρόκληση, το ασεβές χιούμορ.

Πραγματικά, αν ξεχάσει κανείς το στοιχείο του κιτς, αν πάρει τοις μετρητοίς αυτά που συμβαίνουν στο Inglurious Basterds, μάλλον θα τον αποκηρύξει μετά βδελυγμίας. Το σενάριο της ταινίας δείχνει να αναπαράγει το στερεότυπο του αντιφασιστικού πολέμου: οι κακοί ναζί ενάντια στους “καλούς” δημοκράτες αμερικανούς, όταν είναι γνωστό ότι οι “σύμμαχοι” δεν κινητοποιήθηκαν λόγω αγνών αντιφασιστικών συναισθημάτων αλλά γιατί ένιωσαν να απειλούνται τα ιμπεριαλιστικά τους συμφέροντα από την χιτλερική εξόρμηση. Ωστόσο, όπως και στις υπόλοιπες ταινίες του (Pulp Fiction, Kill Bill κλπ) το σενάριο είναι μόνο η αφορμή, μια  συμπύκνωση στερεότυπων που τον διευκολύνουν να εξαπολύσει μια καταιγιστική επίθεση μαύρου χιούμορ, παρωδίας και (αυτο)σαρκασμού. Καμιά πρόθεση για κατάθεση ενός έγκυρου ιστορικού έπους λοιπόν και μια επιπλέον απόδειξη γι’αυτό είναι η απιθανολογία του τέλους της ταινίας, με τη ναζιστική ηγεσία να κρύβεται πανικόβλητη από την επίθεση της ολιγομελούς ομάδας των τιμωρών-υπερηρώων.

Αξίζει, με την ευκαιρία, να σημειωθεί ότι αν και η υπερβολική βία είναι ένα στοιχείο που ο Ταραντίνο τονίζει κατά κόρον στις ταινίες του, η κτηνώδης βία των Ναζί στο Inglurious Basterds δεν είναι ένα σεναριακό εύρημα για τον απλούστατο λόγο ότι στην περίπτωση  αυτή η ιστορική πραγματικότητα ξεπερνάει και την πιο αχαλίνωτη φαντασία. Η απλή αναφορά στις εγκληματικές ναζιστικές πρακτικές ξεπερνάει σε σοκ το οποιοδήποτε κινηματογραφικό λουτρό αίματος.

Κόντρα σε κάθε σοβαροφάνεια, ομφαλοσκόπηση, αναμάσημα κινηματογραφικών κεκτημένων του παρελθόντος,  μια ταινία-επίτευγμα που αξίζει να δείτε.

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Εργατική Αριστερά”) 

 

BRÜNO 16/07/2009

He did it again!

Μετά το εξωφρενικό Μποράτ, ο Κοέν επανέρχεται δριμύτερος.

Ο gay Μπρούνο, θέλοντας απελπισμένα να γίνει μια παγκόσμια διασημότητα, ταξιδεύει ανά τον κόσμο επιδιώκοντας να συνδέσει το όνομά του με μια ηχηρή πρωτοβουλία.

Στα χνάρια της Ανζελίνα Τζολί, στην Αφρική θα υιοθετήσει  ένα παιδί (ανταλλάσοντάς το με ένα i-pod…)

Στο Ισραήλ θα εμφανιστεί ως gay ραβίνος – και θα σωθεί την τελευταία στιγμή από το μαινόμενο πλήθος των ισραηλινών.

Στην Παλαιστίνη θα επισκεφτεί την “Ταξιαρχία των Μαρτύρων του Αλ Ακσά”  απ’ όπου θα φύγει “απ’ το παράθυρο” λίγα λεπτά αργότερα.

Στις ΗΠΑ θα προσπαθήσει να κάνει sex με ένα συντηρητικό υποψήφιο για την Προεδρία. Έπειτα θα εμφανιστεί σε ένα στίβο κατς, όπου εκατοντάδες μεθυσμένοι αμερικάνοι θα προσπαθήσουν να τον λυντσάρουν.

Είναι ο Σάτσα Μπάρον Κοέν, είναι σε φόρμα και πραγματοποιεί ό,τι υπόσχεται: ΓΕΛΙΟ ΜΕΧΡΙ ΔΑΚΡΥΩΝ!

Μικρό σημείωμα για “ΤΟ ΑΛΑΤΙ ΤΗΣ ΓΗΣ” 09/07/2009

Το “Αλάτι της Γης” είναι μια εξαιρετικά τολμηρή ταινία, γι’ αυτό και παρέμεινε απαγορευμένη στις ΗΠΑ μέχρι το 1965: Γυρίστηκε στην καρδιά του “Ψυχρού Πολέμου” και της γενικευμένης αντικομμουνιστικής υστερίας έχοντας μια ξεκάθαρη εργατική – σοσιαλιστική θέση. Ακόμα περισσότερο, την κεντρική αφήγηση των γεγονότων κάνει  η γυναίκα του πρωταγωνιστή Εσπεράντζα, γεγονός που από την πρώτη στιγμή φωτίζει και εστιάζει στο ζήτημα της γυναικείας καταπίεσης (που προέρχεται απ’ τις πολιτικές της εταιρείας αλλά και επιδεινώνεται απ’ τις πατριαρχικές αντιλήψεις των ίδιων των εργατών). Τέλος, ο σκηνοθέτης και ο παραγωγός της ταινίας αναγκάστηκαν να δημιουργήσουν δική τους εταιρεία παραγωγής για να μπορέσουν να συνεχίσουν να φτιάχνουν ταινίες, γιατί υπήρξαν μέλη της διαβόητης Μαύρης Λίστας (καλλιτέχνες στους οποίους απαγόρευσε να εργαστούν η αντικομμουνιστική “Επιτροπή Αντι-Αμερικανικών Ενεργειών” του γερουσιαστή Μακάρθι).

            Στην ταινία συμμετέχουν μόλις 5 επαγγελματίες ηθοποιοί, ενώ το υπόλοιπο καστ συμπληρώνεται από πραγματικούς μεταλλωρύχους που ερμηνεύουν τους ρόλους τους χωρίς κανένα ερασιτεχνισμό.

            Στην εξέλιξη της ταινίας, η αστυνομία δεν παρουσιάζεται σαν ουδέτερος μηχανισμός “διαφύλαξης της τάξης” αλλά σαν εντολοδόχος της εργοδοσίας – κατασταλτικός μηχανισμός στην υπηρεσία των καπιταλιστών. Χαρακτηριστικό της ξεκάθαρης αντίληψης του Μπίμπερμαν είναι η αναλογική εκπροσώπηση των δυνάμεων που συμμετέχουν στη σύγκρουση: Τρεις-τέσσερις εκπρόσωποι της εταιρείας μαζί με μια χούφτα αστυνομικούς απέναντι στους εκατοντάδες αποφασισμένους εργάτες και εργάτριες: Ο πραγματικός συσχετισμός δυνάμεων στην καπιταλιστική κοινωνία.

            Στη δεκαετία του ‘70 το “Αλάτι της Γης” υπήρξε μια ταινία – σύμβολο του φεμινιστικού κινήματος, γιατί παρουσίαζε σαν σημαντικά πολιτικά ζητήματα την οικιακή εργασία, τη φροντίδα των παιδιών, τη γυναικεία ισότητα. Πρόκειται για ζητήματα που δεν παρουσιάζονται συχνά στον κινηματογράφο, πολύ περισσότερο στον κινηματογράφο της δεκαετίας του ‘50, όπου κυριαρχούσε το απόλυτο πρότυπο της “μοιραίας γυναίκας”.

            Σε αντίθεση με τον κυρίαρχο μύθο, βλέπουμε μια γυναίκα-πρωταγωνίστρια που όχι μόνο αγωνίζεται και υποφέρει αλλά και εξελίσσεται και νικάει. Δεν κατακτάει απλώς την αυτογνωσία και τη συνειδητοποίηση αλλά η δική της νίκη αντιπροσωπεύει τη συλλογική νίκη των εργατών. Μια νίκη σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα – στον αγώνα των εργατών για μέτρα ασφάλειας στα ορυχεία, για την ισότητα των Μεξικανών εργατών με τους Αμερικανούς συναδέλφους τους, για τα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια των γυναικών.

            Ο σημερινός θεατής που βλέπει για πρώτη φορά το “Αλάτι της Γης” είναι πιθανό να εκπλαγεί που μια τόσο “παλιά” ταινία παρουσιάζει με τόσο ξεκάθαρο τρόπο τόσο σημαντικά ζητήματα γυναικείας, φυλετικής και ταξικής καταπίεσης. Ζητήματα που εξακολουθούν να παραμένουν άλυτα και στις δικές μας μέρες…

 

(Δημοσιεύτηκε στην “Εργατική Αριστερά”)

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΓΑΡΥΦΑΛΛΩΝ 29/04/2009

  Τη νύχτα της 24^ης προς 25^η Απριλίου 1974 εξελίσσεται το Κίνημα Ενόπλων Δυνάμεων στην Πορτογαλία. Η ταινία παρακολουθεί βήμα προς βήμα τις εξελίξεις μέσα απ’ τις προσωπικές ιστορίες ενός επαναστάτη λοχαγού, μιας αριστερής καθηγήτριας και των ανθρώπων που τους περιβάλλουν.

            Μια ταινία για την επανάσταση αλλά και μια επανάσταση σαν κινηματογραφική ταινία: Αν κανείς δεν γνωρίζει ότι όσα βλέπει στην οθόνη είναι πραγματικά γεγονότα είναι πολύ εύκολο να τα απορρίψει σαν προϊόν της φαντασίας κάποιου ευφάνταστου σεναριογράφου. Κι’ όμως, η ευκολία που αυτό το κίνημα επικράτησε, αναίμακτα και με απειροελάχιστη αντίσταση απ’ τη μεριά της εξουσίας είναι αληθινή! Η αφοσίωση, ο ιδεαλισμός και το θάρρος των πρωτεργατών να στρέψουν τα όπλα και να αφοπλίσουν την ιεραρχία του κράτους είναι ιστορικά καταγεγραμμένα.

            Απ’ αυτή την άποψη, οι σκηνές που διαδραματίζονται είναι άκρως συγκινητικές και καθόλου κατασκευασμένες. Ο φασίστας στρατηγός που φτάνει σε παράκρουση όταν διαπιστώνει ότι το πιστό, υποτίθεται, στο καθεστώς κομμάτι του στρατεύματος περνάει με τη μεριά των επαναστατών, είναι μια εικόνα που δε βλέπει κανείς πολλές φορές στη διάρκεια της ζωής του (όμως συνέβη). Οι εικόνες του εξεγερμένου πλήθους που παίρνει τη ζωή του στα χέρια του είναι συστατικά στοιχεία κάθε αυθεντικής εξέγερσης.

            “Η Επανάσταση των Γαρυφάλλων” είναι μια σπάνια ταινία γιατί καταγράφει την “ξεχασμένη” ιστορία της ανατροπής του φασιστικού καθεστώτος στην Πορτογαλία της δεκαετίας του ‘70.

            Σίγουρα δεν αποφεύγει τις σχηματικότητες, κι’ αυτό γιατί προσπαθεί μέσα σε δύο ώρες να κινηθεί σε πάρα πολλά επίπεδα: Στις κινήσεις των στρατιωτικών, στα προσωπικά προβλήματα των απλών ανθρώπων, στα παιχνίδια και τις διαπραγματεύσεις της εξουσίας που παρακολουθεί το οικοδόμημά της να καταρρέει σαν χάρτινος πύργος. Ένα αχανές σύνολο θεμάτων που για να καλυφθεί θα απαιτούσε ιδιαίτερη σκηνοθετική μαεστρία. Ωστόσο, η πρώτη αυτή ταινία της ηθοποιού Μαρία ντε Μοντέϊρος σε κερδίζει χάρις στην ειλικρίνεια της προσέγγισής της, για το πάθος της να μιλήσει για μια καθοριστική περίοδο της νεότερης ευρωπαϊκής ιστορίας.

            Επί της ουσίας τώρα: Αυτό που έμεινε στην ιστορία σαν η “Επανάσταση των Γαρυφάλλων” ήταν ένα κίνημα αριστερών αξιωματικών του στρατού με επικεφαλής τον ταγματάρχη Οτέλο Σαράιβα νε Καρβάλιο. Το επίτευγμά του; Μέσα σε μόλις 24 ώρες, αναίμακτα, ανέτρεψε μια αιματοβαμμένη φασιστική δικτατορία 48 χρόνων. Καταγράφηκαν συνολικά 4 νεκροί που προέκυψαν από πυροβολισμούς που έπεσαν εναντίον του πλήθους από το πολιορκημένο κτίριο της μυστικής αστυνομίας. Η απόφαση των εξεγερμένων να μην χρησιμοποιήσουν όπλα παρά μόνο σαν απειλή δεν χρειάστηκε να παραβιαστεί.

            Παρακινημένοι από την αηδία τους για τη βαρβαρότητα της Πορτογαλικής αποικιοκρατίας, με την κίνησή τους αυτή απελευθέρωσαν την αυτενέργεια των εργατών και της νεολαίας που προχώρησαν πολύ περισσότερο από τα αντιχουντικά αιτήματα και απείλησαν να μετατρέψουν μια δημοκρατική επανάσταση σε σοσιαλιστική.

            Χιλιάδες κόσμου πλημμύρισαν τους δρόμους της Λισσαβόνας και προέτρεπαν τους κυβερνητικούς φαντάρους να ενωθούν με τους επαναστάτες, βάζοντας στις κάννες των όπλων τους από ένα κόκκινο γαρύφαλλο. Ο ραδιοσταθμός της Καθολικής Εκκλησίας “Αναγέννηση” καταλήφθηκε από τους εργάτες και μεταβλήθηκε σε κέντρο πληροφόρησης. Το ίδιο έγινε όταν οι εργαζόμενοι στην εφημερίδα “Ρεπούμπλικα” πέταξαν έξω τον ιδιοκτήτη και ανέλαβαν τον έλεγχο της έκδοσης. Οι καταλήψεις σε εργοστάσια και ραδιοσταθμούς απλώθηκαν με ταχύτητα αστραπής, καθημερινές μαζικές διαδηλώσεις σημάδεψαν την πρώτη φάση μιας επανάστασης που δεν ελεγχόταν από τα κόμματα της αριστεράς αλλά από το αυθόρμητο ξέσπασμα μιας κοινωνίας που είχε μπει στο γύψο για μισό αιώνα.

            Άμεσο αποτέλεσμα του κινήματος υπήρξε ουσιαστικά η διάλυση της αποικιοκρατικής Πορτογαλίας. Η Γουινέα-Μπισάου κέρδισε την ανεξαρτησία της το 1974 κι ένα χρόνο αργότερα η Μοζαμβίκη, η Αγκόλα, το Σαο Τομέ ε Πρινσίπα και τα νησιά του Πράσινου Ακρωτήριου. Ολόκληρη η χώρα μεταμορφώθηκε μ’ ένα πρωτόγνωρο κύμα μέτρων που τέθηκαν σ’ εφαρμογή και είχαν σαν αποτέλεσμα την δραστική μείωση της φτώχειας, την ανάπτυξη κράτους – πρόνοιας, τον διαχωρισμό εκκλησίας – κράτους. Οι ίδιες οι ένοπλες δυνάμεις, σαν ένοπλος κατασταλτικός μηχανισμός, πρακτικά διαλύθηκαν όταν το κίνημα έδιωξε 100 στρατηγούς από τη θέση τους.

            Οι αποτυχημένες απόπειρες πραξικοπήματος από τη μεριά της δεξιάς προκάλεσαν ξανά και ξανά την κινητοποίηση των εργαζόμενων που με τεράστιες συγκεντρώσεις υπερασπίστηκαν τις κατακτήσεις τους. Ωστόσο τα ερωτήματα της προοπτικής εξακολουθούσαν να παραμένουν αναπάντητα: Κίνημα εκδημοκρατισμού ή κοινωνικής ανατροπής; Ποια είναι τα όρια των διεκδικήσεων;

            Σ’ αυτό το κεντρικό ζήτημα το ισχυρό (τότε) Κομμουνιστικό Κόμμα ακολούθησε τη στρατηγική του αυτοπεριορισμού του κινήματος προσπαθώντας να ενισχύσει τον έλεγχό του στο κράτος, από τα πάνω. Το Μάη του 1975 εξαπέλυσε επίθεση ενάντια στην άκρα αριστερά, οδηγώντας αγωνιστές στη φυλακή. Μια ολέθρια τακτική που λίγο αργότερα οδήγησε το Σοσιαλιστικό Κόμμα στην εξουσία. Η “αποκατάσταση της τάξης” είχε ξεκινήσει…

            Δέκα χρόνια αργότερα, ο Καρβάλιο θα συλληφθεί ως ηγέτης δύο τρομοκρατικών οργανώσεων. Σε μια δίκη – παρωδία, χωρίς αποδείξεις, καταδικάστηκε σε 17 χρόνια φυλάκισης.

            Η Επανάσταση των Γαρυφάλλων δεν ολοκληρώθηκε. Υπήρξε όμως πηγή έμπνευσης και ενθάρρυνσης για το ελληνικό κίνημα που ανέτρεψε την 7χρονη δικτατορία και εξακολουθεί να αποτελεί ένα λαμπρό παράδειγμα που έδειξε ανάγλυφα τις απεριόριστες δυνατότητες του μαζικού κινήματος.

            Η ταινία της Μαρία ντε Μοντέϊρος εστιάζει στα γεγονότα αυτά καταφέρνοντας να συγκινήσει και να προβληματίσει.

            Τιμήθηκε με έξι κινηματογραφικά βραβεία, μεταξύ των οποίων 2 βραβεία Κοινού αλλά και το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας 24o Mostra Sao Paulo 2000.

 Γιάννης Γιαννουλέας

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Εργατική Αριστερά”)

THE ASSASSINATION OF JESSE JAMES by the coward R. Ford 18/04/2009

Αμερική 1880: Ο Τσέσε Τζέιμς, καταζητούμενος σε 10 πολιτείες, έχοντας διαπράξει αμέτρητες δολοφονίες και ληστείες, περιβάλλεται πλέον με το φωτοστέφανο του λαϊκού θρύλου.  Ο άσημος 19χρονος Ρόμπερτ Φόρντ αναπτύσσει από τα παιδικά του χρόνια μια σχέση θαυμασμού και ζήλειας με το διάσημο πρότυπό του, μέχρι να καταφέρει να ενταχθεί στη συμμορία του και εν τέλει να τον σκοτώσει…

Το συγκλονιστικό επικό γουέστερν του Άντριου Ντόμινικ (σε παραγωγή Ρίντλεϊ Σκοτ) υποβάλλει από την πρώτη στιγμή μια ζοφερή ατμόσφαιρα ανασφάλειας και διαρκούς απειλής και αποτελεί μια εξαιρετική σπουδή των αντιφάσεων του νεαρού θαυμαστή που θα φτάσει να δολοφονήσει το είδωλό του, τυφλωμένος από τη δίψα του για δόξα και την παθολογική του μισαλλοδοξία. Ένα ποιητικό φιλμ που κυλάει σε αργούς ρυθμούς και φέρνει στο νου τον αριστουργηματικό «Νεκρό» του Τζάρμους, καταφέρνοντας να αποσπάσει σπουδαίες ερμηνείες όχι μόνο από τον Μπραντ Πιτ αλλά κυρίως από τον Κέϊσι Άφλεκ στο ρόλο του κομπλεξικού, ανασφαλούς Ρόμπερτ Φορντ.

SLUMDOG MILLIONAIRE (***) 22/03/2009

Ένας αγράμματος 18χρονος Ινδός παίκτης του γνωστού παιχνιδιού «Ποιός θέλει να γίνει εκατομμυριούχος;» καταφέρνει, με τη βοήθεια των εμπειριών και της τύχης του, να κατακτήσει το μυθικό έπαθλο των 20.000.000 κερδίζοντας εκεί που όλοι οι προηγούμενοι παίκτες απέτυχαν να φτάσουν…

Η καινούργια, πολυβραβευμένη, ταινία του Ντάνι Μπόϊλ, είναι στην πραγματικότητα ένα σύγχρονο παραμύθι, μια παραβολή για τη δύναμη της θέλησης που καταφέρνει να ξεπεράσει όλα τα εμπόδια, όσο κι αν αυτά ορθώνονται αδιαπέραστα.

Μια αρκετά συμπαθητική, αν και αθεράπευτα δυτική, ματιά στη σύγχρονη, σκληρή πραγματικότητα των εκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν στα όρια της επιβίωσης στις χώρες του τρίτου κόσμου, που αναγκάζει τον μέσο δυτικό θεατή να σκεφτεί πάνω στον πραγματικό ορισμό της έννοιας της «φτώχειας».

GRAN TORINO – *****’ 08/03/2009

Ένας ρατσιστής βετεράνος του πολέμου της Κορέας σώζει, άθελά του, τους ασιάτες γείτονές του.

Αυτή η τυχαία γνωριμία όχι μόνο  θα ανατρέψει τα στερεότυπά του αλλά και θα τον φέρει στο σημείο να αναθεωρήσει τις ιεραρχήσεις της μέχρι τώρα ζωής του εγκαταλείποντας την προβληματική σχέση με τους δύο γυιούς του και προσφέροντας τα πάντα στη νέα του οικογένεια.

Τα πέντε αστέρια με τόνο στον τίτλο απεικονίζουν σχηματικά τον ενθουσιασμό μου για την τελευταία ταινία του Κλιντ Ίστγουντ.

Ωριμότερος από ποτέ, κάνει μια ταινία στην οποία δεν υπάρχει τίποτα περιττό, καμία σεναριακή κοιλιά, ούτε μία καλλιγραφική επίδειξη δεξιοτεχνίας. Αντίθετα, η ιστορία ξετυλίγεται με τον πιο απλό και φυσικό τρόπο, μεταπηδάει συνεχώς από την ειρωνική αυτοκριτική κωμωδία στην αμερικάνικη δολοφονική σκληρότητα. Οι χαρακτήρες της ταινίας ολοκληρωμένοι, ο σκηνοθετικός έλεγχος των μορφικών στοιχείων απόλυτος.

Ένας Ίστγουντ που στα 78 του χρόνια υπογράφει το σενάριο, τη σκηνοθεσία, πρωταγωνιστεί, γράφει ο ίδιος το μουσικό θέμα του τίτλου και για άλλη μια φορά, δεν διστάζει να μιλήσει έξω απ’ τα δόντια κουρελιάζοντας τα εύκολα, βλακώδη, ρατσιστικά ιδεολογήματα…

Ο ΠΑΛΑΙΣΤΗΣ (****) 10/02/2009

Ένας γερασμένος παλαιστής του κατς, άφραγκος και με κλονισμένη υγεία, δοκιμάζει οποιαδήποτε δουλειά για να πληρώσει το νοίκι του αλλά επιστρέφει για μια θεαματική ρεβανς κόντρα σε όλες τις συμβουλές των γιατρών και τις προβλέψεις των ανθρώπων γύρω του…

Με ένα τυπικά μπουκοφσκικό σενάριο, ο Μίκι Ρουρκ συνεχίζει το ρόλο του Barfly (αλλά στην πραγματικότητα παίζει τον εαυτό του) παρουσιάζοντας αυτή τη φορά έναν ξωφλημένο σταρ του κατς που επανέρχεται στο ρινγκ γιατί δεν έχει να πιαστεί από πουθενά αλλού.

Ο Αρονόφσκι με μια λιτή κινηματογράφηση παρουσιάζει την “άλλη” (πραγματική) Αμερική των διαψευσμένων ελπίδων, της απόλυτης μοναξιάς και της εξαθλίωσης που οδηγεί στις πιο ακραίες κινήσεις απελπισίας.

Μια σημαντική ταινία που εστιάζει σε “μικρές” ιστορίες ανθρώπων που ζουν ζωές στα όρια…