ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ ΤΟΥ 1944 – Η ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ 29/07/2009

Αυτό τον καιρό διάβασα το «ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ ΤΟΥ 1944» του Παναγιώτη Οικονομόπουλου.

Ο συγγραφέας του βιβλίου υπήρξε μέλος της ομάδας Στίνα, μιας επαναστατικής ντεφαιτιστικής οργάνωσης που δεν θεωρούσε τον Β’ Παγκόσμιο αντιφασιστικό αλλά ιμπεριαλιστικό.

Ο Οικονομόπουλος στο βιβλίο του παρουσιάζει τις εγκληματικές παλινωδίες της ηγεσίας του ΚΚΕ, θεωρώντας ότι  είναι λάθος να μιλάει κανείς για «ρεφορμιστικές ηγεσίες που πρόδωσαν την επανάσταση» και υποστηρίζοντας την άποψη ότι το ΚΚΕ ήταν (και είναι) ένα ολοκληρωτικό κόμμα, που στόχευε στην κατάληψη της εξουσίας για να ακολουθήσει το παράδειγμα της Αλβανίας ή της Βουλγαρίας, αλλά προσπαθούσε ταυτόχρονα να ακολουθήσει πειθήνια τις οδηγίες του Στάλιν χαρακτηρίζοντας τους Άγγλους «σύμμαχους».

Ταυτόχρονα, έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο (Ο ΕΛΑΣ της Αθήνας) που υποστηρίζοντας την ακραιφνή κομματική γραμμή κατακεραυνώνει τους διαφωνούντες και χαρακτηρίζει την ήττα του ’44 σαν «λάθη που οφείλονται στην απειρία της ηγεσίας». Έτσι ακριβώς. «Ξεχνάει», βέβαια, ο συγγραφέας ότι η «απειρία» της ηγεσίας δεν την εμπόδισε να εξοντώσει (κυριολεκτικά και μεταφορικά) οποιαδήποτε διαφωνία, οποιαδήποτε αντίρρηση εκφραζόταν στην αντιφατική κομματική γραμμή. «Ξεχνάει», ακόμη, ο συγγραφέας ότι η «έλλειψη πείρας» της ηγεσίας δεν την εμπόδισε να σώσει το τομάρι της, εξασφαλίζοντας την ατιμωρισία για τον εαυτό της με την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας, αλλά αφήνοντας στο έλεος των παρακρατικών όλους όσους  έκαναν το λάθος να ακολουθήσουν τις σοφές κομματικές οδηγίες της.

Πριν από λίγες μέρες, σε μια φιλική συζήτηση, συζητούσαμε για το πρόβλημα της αριστεράς. Από κάποιους εκφράστηκε η άποψη ότι όταν βάλλεται η αριστερά πανταχόθεν, δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να κάνουμε κριτική. Έχω την αντίθετη άποψη. Κατά τη γνώμη μου, κάτι που θα έβγαζε την αριστερά από το σημερινό της τέλμα θα ήταν μια άνευ όρων και προϋποθέσεων συζήτηση εφ’ όλης της ύλης. Είτε μιλάμε για το 1917, το 1944 είτε το 2009 το πρόβλημα της αριστεράς όλων των αποχρώσεων βρίσκεται στην «απόλυτη κατοχή της αλήθειας»  και την εξολόθρευση των όποιων διαφωνούντων. Μια διαχρονική περιφρόνηση του κριτήριου και της κριτικής  των «απ’ έξω», μια διαρκής υπεράσπιση προβληματικών «γραμμών» που το επόμενο διάστημα εγκαταλείπονται από τους ίδιους τους υποστηρικτές τους. Αλήθεια, πόση διαφορά έχουν  οι  αφ’ υψηλού εκκλήσεις του ΚΚΕ με την άρνηση των ηγεσιών της άκρας αριστεράς να λάβουν το μήνυμα του διαρκούς εκλογικού μαυρίσματός τους;

και έβρασαν οι ιπποπόταμοι στις γούρνες τους 05/07/2009

Το πρώτο μυθιστόρημα της γενιάς των μπιτ.
Ο τυχοδιώκτης Ράμσεϊ Άλεν, μέντορας και φίλος του ωραίου, κατά πολύ νεαρότερου, ποιητή Φίλιπ Τούριαν, φυτοζωεί σε μια ετερόκλητη “φοιτητική” παρέα αντρών και γυναικών όπου διασταυρώνονται και οι δύο αφηγητές του βιβλίου: ο Ουίλ Ντένισον, ένας μπάρμπαν χωμένος για τα καλά στον υπόκοσμο, που όμως την ημέρα δουλεύει σαν ντεντέκτιβ, και ο Μάικ Ράικο, ένας αλκοολικός ναυτικός. Οι σταθεροί φίλοι και οι περιστασιακές φίλες και γνωριμίες αυτής της ομάδας κοιμούνται οπουδήποτε (και με οποιονδήποτε), τρώνε οπουδήποτε, σκοτώνουν τον χρόνο τους οπουδήποτε, καταναλώνουν ατελείωτες ποσότητες αλκοόλ και ναρκωτικών – κι όλα αυτά εν μέσω πολέμου, στα 1944! Ο ομοφυλόφιλος Άλεν ασκεί τρομακτική, διαρκή πίεση στον νεαρό Φίλιπ, σε βαθμό που καταντάει τραγελαφική και ενοχλητική για όλη την παρέα. Ο Φίλιπ θέλοντας να γλιτώσει από τη φορτική προστατευτικότητα του Άλεν προσπαθεί απεγνωσμένα να μπαρκάρει με τον Μάικ για τη Γαλλία αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Σε μια ανύποπτη στιγμή, ο Φίλιπ συγκρούεται θανάσιμα με τον Άλεν…
Το μυθικό αυτό μυθιστόρημα, στο οποίο καταγράφονται για πρώτη φορά τα πιο γνωστά χαρακτηριστικά της μπιτ λογοτεχνίας, είναι μια ξέφρενη κατάβαση στα έγκατα των πιο τρελών εμμονών, της λαγνείας, των ναρκωτικών, του αλκοόλ, της τέχνης, και της αδυσώπητης μοναξιάς.
Το βιβλίο δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατο των συγγραφέων του, μόλις πριν λίγους μήνες.
Επαναλαμβάνουμε εδώ ότι το βιβλίο συγκεντρώνει όλα τα χαρακτηριστικά της μπιτ “on the road” λογοτεχνίας κι ας μη συμβαίνει παρά στα δρομάκια και τις λεωφόρους της Νέας Υόρκης της εποχής λίγο πριν το τέλος του πολέμου. Ποια είναι αυτά τα χαρακτηριστικά: τα απίθανα επεισόδια που διαδέχονται καταιγιστικά το ένα το άλλο, οι συναντήσεις με τυχαίους ανθρώπους που διαπερνούν την πλοκή σαν αιφνίδιες αστραπές (ή εκλάμψεις στο μυαλό των αφηγητών/ηρώων), οι αργόσυρτες, δίχως φαινομενικά σοβαρό νόημα, τρελές/μεθυσμένες κουβέντες τής πάντα αργόσχολης παρέας που απολαμβάνει να επιβιώνει στην κόψη των πραγμάτων, η ελευθεριότητα (τα ναρκωτικά, το αλκοόλ, οι ομοφυλοφιλικές ή και οι τριγωνικές σχέσεις) ενσωματωμένη φυσιολογικά στην κανονικότητα της ζωής, οι ακρότητες στα λόγια αλλά συχνά και στις πράξεις, το χιούμορ αναμιγμένο με τη θυμοσοφία σε ατέρμονες κουβέντες δίχως αρχή και τέλος – με δυο λόγια, όλα τα υφολογικά στοιχεία που διαποτίζουν εμβληματικά βιβλία της μπιτ όπως το “On the road” του Κέρουακ ή το “Junky” του Μπάροους.
Ο προσεκτικός αναγνώστης θα διαπιστώσει με ικανοποίηση ότι όλα αυτά σαφέστατα δοκιμάζονται με επιτυχία για πρώτη φορά στους “Ιπποπόταμους”. H ανάγνωση του βιβλίου πείθει ότι στη συνέχεια, μέσα από το κοινό εργαστήριο των Ιπποπόταμων και με τα ίδια υλικά, ο μεν Κέρουακ θα προχωρήσει πλάθοντας με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση το προσωπικό του σύμπαν της “οn the road” υπαρξιακής αγωνίας, ο δε Μπάροουζ, με μεγαλύτερη “τρέλα”, θα ορίσει αντιστοίχως το δικό του σύμπαν, όπου πρωταγωνιστεί το συχνά ανατριχιαστικό, στην ανθρωπολογική του διάσταση, αέναο παιχνίδι με τον θάνατο.
Το μυθιστόρημα αυτό εμπεριέχει μια σαφή ειρωνεία: το αυθάδικο και ανατρεπτικό κίνημα των μπιτ στη λογοτεχνία είναι πλέον καταχωρημένο (και κατοχυρωμένο) ως λογοτεχνική σχολή με αδιαμφισβήτητη την επίδρασή του στην παγκόσμια λογοτεχνία. Ανήκει πλέον στον κλασικό κανόνα του εικοστού αιώνα. Επομένως, αυτό το μυθιστόρημα που γράφτηκε πρώτο, που απασχόλησε τους συγγραφείς του όλη τους τη ζωή και που διαβάζουμε τελευταίο, κλείνει πονηρά το μάτι στον αναγνώστη: είναι το τελευταίο και ταυτόχρονα το πρώτο, η πρώτη δοκιμασία και η τελική (μεταθανάτια) υπογραφή.

ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ 08/04/2009

Ο Σταμάτης θυμάται πάντα την εποχή που μια παράξενη ανησυχία τον είχε καταλάβει. Μιλούσε σε όποιον εύρισκε, κανείς δεν είχε κάποια απάντηση να του δώσει, ίσως λίγα καθησυχαστικά λόγια, ενδείξεις αδυναμίας ή ευγενικής αδιαφορίας.

                Ώσπου, ένα πρωί, συνειδητοποίησε ότι η φαγούρα που ταλαιπωρούσε την πλάτη του για βδομάδες, είχε δώσει τη θέση της σ’ ένα ζευγάρι κατάλευκα φτερά. Μπροστά στον καθρέφτη του χολ κατάλαβε ότι πρέπει να είχαν άνοιγμα δύο μέτρων.

                Έπειτα πήγε στο παράθυρο, βούτηξε με ορμή στο κενό.

                Τώρα πια επιστρέφει στην πόλη του τα καλοκαίρια. Τον Οχτώβρη συναντιέται με τους υπόλοιπους ανθρώπους-πουλιά και μαζί φεύγουν για τη γη χωρίς ερωτήσεις.

Γ. Γιαννουλέας, “Σε 45 τετραγωνικά”, εκδόσεις Απόπειρα 1997

Τρυφερή είναι η νύχτα 30/01/2009

“Έδειχνε πολύ ταραγμένη. Από τον αθόρυβο τρόπο με τον οποίο τράβηξε μια καρέκλα για να καθίσει, τα γουρλωμένα μάτια της, το στόμα της που έτρεμε λιγάκι, κατάλαβαν όλοι ότι είχαν απέναντί τους έναν άνθρωπο με μπόλικα νέα και η ερώτηση του συζύγου της “Τι τρέχει, Βάι;” ακούστηκε πολύ φυσική κι όλα τα μάτια στράφηκαν προς το μέρος της.

“Ω, αγαπητοί μου -” είπε εκείνη γενικά και απευθύνθηκε αμέσως προς τη Ρόζμαρυ “αγαπητή μου – δεν είναι τίποτα. Πραγματικά, δεν μπορώ να πω λέξη”.

“Είστε ανάμεσα σε φίλους”, είπε ο Έιμπ.

“Ε, να, ανέβηκα στον πάνω όροφο και υπήρξα μάρτυρας μιας σκηνής…”

Κουνώντας με μυστικοπαθές ύφος το κεφάλι της, σταμάτησε έγκαιρα, γιατί εκείνη ακριβώς τη στιγμή, ο Τόμμυ σηκώθηκε όρθιος και της είπε, ευγενικά, αλλά αποφασιστικά:

“Θα σας συμβούλευα να μη σχολιάσετε όσα συμβαίνουν μέσα σ’ αυτό το σπίτι”.

 

Το αριστούργημα του Φ. Σ. Φιτζέραλντ σε πολύ καλή μετάφραση της Φωτεινής Μεγαλούδη (προσοχή : αποφύγετε την έκδοση από τα “Γράμματα”)

ΤΟΜ ΣΟΓΕΡ 18/12/2008

«Για δύο ατέλειωτες βδομάδες ο Τομ κειτόταν αιχμάλωτος, αποκομμένος από τον κόσμο και απ’ όσα συνέβαιναν σ’ αυτόν. Ήταν πολύ άρρωστος, δεν ένιωθε για τίποτα το παραμικρό ενδιαφέρον. Όταν στάθηκε ξανά στα πόδια του κι αξιώθηκε να περπατήσει αδύναμα στην πόλη, μια μελαγχολική αλλαγή είχε πέσει πάνω σε όλα τα πράγματα και τους ανθρώπους. Είχε συντελεστεί μια “ανάσταση” κι ο καθένας είχε “ξαναβρεί την πίστη του”, όχι μόνο οι μεγάλοι, αλλά ακόμα και τα αγόρια και τα κορίτσια. Ο Τομ τριγυρνούσε, με την κρυφή ελπίδα να συναντήσει κάποιον θεόσταλτο αμαρτωλό, αλλά από παντού τα νέα ήταν απογοητευτικά. Βρήκε τον Τζο Χάρπερ να μελετάει τη Βίβλο και γύρισε απογοητευμένος τα μούτρα του σ’ αυτό το λυπηρό θέαμα. […]. Αναζήτησε τον Τζιμ Χόλις, που του τόνισε ότι η ιλαρά που μόλις είχε περάσει, ήταν μια ευλογημένη θεία προειδοποίηση. Κάθε παιδί που συναντούσε πρόσθετε κι ένα λιθαράκι στη βαριά κατάθλιψή του. Κι όταν, στην απελπισία του, έτρεξε στο τέλος να βρει καταφύγιο στην αγκαλιά του Χάκλμπερι Φιν κι έγινε δεκτός με ένα εδάφιο από τη Βίβλο, ένιωσε την καρδιά του να ραγίζει. Έτρεξε κυνηγημένος στο σπίτι του και χώθηκε στο κρεβάτι του, πεισμένος πως μόνο εκείνος απ’ όλο το χωριό είχε χάσει κάθε ελπίδα να σώσει την ψυχή του, στους αιώνες των αιώνων.»

 

    «Τα παιδιά φόρεσαν τα ρούχα τους, έκρυψαν τα σύνεργά τους κι έφυγαν θλιμμένοι γιατί δεν υπήρχαν πια παράνομοι, κι αναρωτιόντουσαν τι είχε να προσφέρει ο μοντέρνος πολιτισμός σε αντιστάθμισμα για την απώλειά τους. Είπαν πως καλύτερα να ήταν ένα χρόνο παράνομοι στο Δάσος του Σέργουντ, παρά να γίνονταν Πρόεδροι των Ηνωμένων Πολιτειών για όλη τους τη ζωή.»

 

Mark Twain, Οι περιπέτειες του Τομ Σόγερ

(Μετάφραση: Α. Παπασταύρου) 

ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ ΤΑΜΠΛΟΪΝΤ 02/08/2008

 

 Μια και έχουμε μπει στον Αύγουστο, οι δημοσιεύσεις φυσιολογικά θα αραιώσουν τις ερχόμενες εβδομάδες και σήμερα θα αναφερθώ σε ένα ιδανικό βιβλίο για το καλοκαίρι (740 καταιγιστικές σελίδες που τελειώνουν πριν το καταλάβεις).

Χαρακτηριστικό του “Ταμπλόϊντ” (όπως και των υπόλοιπων έργων του Έλροϊ) είναι ο κυνισμός: Ο λαμπερός υποψήφιος και το βρώμικο παρασκήνιο, τα ναρκωτικά που διακινούνται κεντρικά από τους πράκτορες του FBI και τους στενούς συνεργάτες των επιφανών πολιτικών και επιχειρηματιών. Το βιβλίο παρουσιάζει το φιάσκο της εισβολής στον Κόλπο των Χοίρων από έναν μυστικά οργανωμένο μισθοφορικό στρατό στελεχωμένο από επιφανείς δολοφόνους, βιαστές και αποβράσματα. Την ίδια στιγμή δε χαρίζεται στο νεοσύστατο καθεστώς του Κάστρο, που ανακαλύπτει όψιμα το “κομμουνισμό” και ταυτόχρονα συνεχίζει τη διακίνηση ηρωίνης υπό την γενική εποπτεία του Ραούλ Κάστρο.

Όχι, ο Έλροϊ δεν είναι ο κλασικός αριστερός συγγραφέας αστυνομικής λογοτεχνίας. Όμως η διεισδυτική του ματιά, η εξαιρετική του τέχνη της ζωντανής αφήγησης, η ουσία των γραφόμενών του τον κατατάσσουν επάξια δίπλα στους κλασικούς του είδους.

Όπως λέει και ο συγγραφέας στον πρόλογο του:
“H πραγματική Αγία Τριάδα της ειδυλλιακής ευτυχίας ήταν Ωραίος,Επιτυχημένος,Γαμιάς.Ο Τζών ή Τζάκ Κέννεντυ ήταν το μυθολογικό πρόσωπο-βιτρίνα μιας ιδιαίτερα χυμώδους περιόδου της ιστορίας μας.Μιλούσε με στυλ και είχε ένα κούρεμα διεθνούς κλασης.Ήταν Μπιλ Κλίντον μείον την διεστραμμένη εξονυχιστική έρευνα των μέσων μαζικής ενημέρωσης και μερικά παχάκια.
Τον Τζακ τον καθάρισαν την τέλεια στιγμή γιά να εξασφαλιστεί η αγιοποίηση του.Τα ψέμματα συνεχίζουν να στροβιλίζονται γύρω από την αιώνια φλόγα του.Είναι καιρός να σπάσουμε την τεφροδόχο του και να ρίξουμε φως σε λίγους άντρες που παρακολούθησαν την άνοδο του και διευκόλυναν την πτώση του.
‘Ηταν κακοποιοί μπάτσοι και εκβιαστές ολκής.Ηταν ειδικοί στις τηλεφ.υποκλοπές,ήταν τυχοδιώκτες και ομοφυλόφιλοι κονφερανσιέ σε νυχτερινά κλαμπ.Ένα δευτερόλεπτο να είχε αποκλίνει η ζωή τους από την πορεία της και η Αμερικάνικη Ιστορία δεν θα υπήρχε όπως την ξέρουμε.”

Αναμνήσεις ενός επαναστάτη – Β. ΣΕΡΖ 26/05/2008

 Αυτές τις μέρες τελειώνω ένα συγκλονιστικό βιβλίο…  815 σελίδων.

Μια τρομακτική καταγραφή των φάσεων της ρώσικης επανάστασης γραμμένη ζωντανά από έναν από άνθρωπο που έπαιξε επί 17 χρόνια πρωταγωνιστικό ρόλο σ’ αυτήν, για να φύγει κυνηγημένος και συκοφαντημένος γλυτώνοντας χάρη στη παγκόσμια αναγνώρισή του.

Ένα βιβλίο που μιλάει (προφανώς) για τις δολοπλοκίες και τα εγκλήματα του Στάλιν, χωρίς να χαρίζεται  στα λάθη των ίδιων των μπολσεβίκων σε ζητήματα δημοκρατίας και ελευθεριών είτε στον αυταρχισμό του (εξόριστου) Τρότσκι.

Δεν είναι ότι δεν τα ξέραμε – απλά η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο από κάποιον που εργαζόταν κάθε πρωί στο Κρεμλίνο δίπλα στον Μπουχάριν με τον Λένιν στο διπλανό γραφείο, έχει μια άλλη γοητεία και αξία.

Διαβάζω γενικά αργά και το συγκεκριμένο μου πήρε 20 μέρες…