ΡΕΪΜΟΝΤ ΚΑΡΒΕΡ “ΑΡΧΑΡΙΟΙ” 16/12/2010

Ο Ρέϊμοντ Κάρβερ έγινε γνωστός  σ΄ένα πλατύτερο κοινό όταν  προβλήθηκε  η  ταινία του Ρόμπερτ Άλτμαν «Στιγμιότυπα», βασισμένη σε επιλογή διηγημάτων του συγγραφέα:  χαμηλόφωνες ιστορίες  με ήρωες καθημερινούς, κοινούς ανθρώπους, μικρά προσωπικά διλήμματα και  αδιέξοδα που ποτέ δεν καταγράφονται και δεν φτάνουν να απασχολήσουν την τηλεόραση ή τον τύπο . ‘Ισως γι’ αυτό  ακριβώς οι  ιστορίες του  Κάρβερ να είναι τόσο οικείες και αναγνωρίσιμες, αφού αποφεύγουν τις «φιλολογικές» περιγραφές  και τα κοσμητικά επίθετα για να εστιάσουν στην ποίηση που αναβλύζει από την πεζή, σκληρή καθημερινότητα.

Το ελληνικό αναγνωστικό κοινό είχε τη δυνατότητα να έρθει σε μια πρώτη επαφή με τα κείμενα του Ρ. Κάρβερ μέσα απ’ τις δύο εκδόσεις της «Απόπειρας» (”Για τι πράγμα μιλάμε όταν μιλάμε γι΄αγάπη’’ και ’’Στιγμιότυπα’’) αλλά και απ΄ τον «Καθεδρικό ναό» των εκδόσεων Οδυσσέα και το «Όποιος κι΄αν ήταν σ΄ αυτό το κρεββάτι» του «Μεταίχμιου».

Θυμάμαι ότι, όταν πρωτοήρθα σε επαφή με τις μικρές αυτές ιστορίες των “κοινωνικά απόβλητων” του αμερικάνικου όνειρου (άνεργων, υπερχρεωμένων, καταστραμμένων ανθρώπων) γοητεύτηκα απ’ την αφηγηματική δύναμη του συγγραφέα, αλλά θεώρησα ότι όλα αυτά είναι κομμάτι μιας “εξωτικής” μυθολογίας της καπιταλιστικής υπερδύναμης. Σήμερα πια, αυτές οι ιστορίες είναι γνώριμες εικόνες της διπλανής πόρτας, αφού ο δρόμος που ακολούθησαν οι υπόλοιπες κοινωνίες υπήρξε κοινός (και αυτοκαταστροφικός)…

Η νέα έκδοση του Μεταίχμιου «Αρχάριοι» βασίστηκε  στο χειρόγραφο που παρέδωσε ο ίδιος ο Κάρβερ στον επιμελητή του Γκόρντον Λις , την άνοιξη του 1980. Η αποκατάσταση του βιβλίου «Begginers» είναι δουλειά πολλών χρόνων και βασίστηκε στα πρωταρχικά δακτυλόγραφα που βρίσκονταν κάτω  από τις χειρόγραφες διορθώσεις και διαγραφές του επιμελητή.

Η  πλήρης αυτή έκδοση παραδίδει στον σύγχρονο αναγνώστη ισάριθμα σπαραχτικά κείμενα που παρουσιάζουν μια ολοκληρωμένη επαφή με την ευαίσθητη μεγαλοφυία του αμερικανού συγγραφέα Ρέϊμοντ Κάρβερ.

ΕΛΛΗ ΠΑΠΠΑ – ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΜΙΑΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ 02/10/2010

«’Υστερα ήτανε το θέμα της αποχής. Πριν πιαστούμε, είχαμε ακούσει την απόφαση που αναγνώριζε πως η αποχή από τις εκλογές του ’46 ήτανε λάθος – λάθος μάλιστα που βάραινε προσωπικά τον Ζαχαριάδη, όπως ο ίδιος ο τότε γραμματέας του Κόμματος παραδεχόταν. Μα η σύλληψή μας ήρθε αμέσως μετά, δεν είχαμε προλάβει να το συζητήσουμε – ίσως και να το είχαμε αποφύγει. Τώρα δεν υπήρχε πια λόγος να το αποφύγουμε. «Αν δεν είχε γίνει η αποχή…», είχε πει ο Νίκος (Μπελογιάννης) ανοίγοντας αυτή την κουβέντα. Αυτή τη σύνδεση του λάθους της αποχής με τη θέση όπου βρισκόμασταν εμείς την ώρα εκείνη εγώ δεν θα την τολμούσα ακόμη τότε. Όταν το έβλεπες έτσι, η αποχή έπαυε να είναι «ένα» λάθος. Γινόταν η απαρχή μιας ολόκληρης αλυσίδας από χιλιάδες θανάτους, από αναρίθμητες θυσίες. Η τελευταία του λέξη πάνω στο βαρύ αυτό θέμα ήτανε: «Και να σκέφτεσαι πως πάμε να πεθάνουμε για ένα λάθος…».

Η πολιτική διαθήκη της Έλλης Παππά αποτελεί μια καταιγιστική καταγραφή αμέτρητων «λαθών» του ΚΚΕ στη διάρκεια μιας πορείας 50 και πλέον χρόνων. Ανατριχιαστικές λεπτομέρειες, γεγονότα, λάθη και παραλείψεις από ηγεσίες που απαιτούσαν (και εξακολουθούν μέχρι σήμερα να απαιτούν ) το αλάθητο, δηλαδή το δικαίωμά τους να αποφασίζουν ελέω … εργατικής τάξης, χωρίς να ρωτούν κανένα και χωρίς να λογοδοτούν ποτέ σε κανέναν έλεγχο. Ωστόσο, πέρα από αυτή την χρήσιμη καταγραφή και μαρτυρία, η Παππά ξεπερνάει την εξήγηση του «λάθους» για να μιλήσει για τυχοδιωκτικές επιλογές και εγκληματικές σκοπιμότητες. Μια τοποθέτηση που αν και έχει πρωταρχικό παραλήπτη το ΚΚΕ, στην πραγματικότητα είναι ταυτόχρονα  μια κριτική απόρριψη  και όλων των «μικρών ΚΚΕ», των κομμάτων της τριτο (και τεταρτο)διεθνιστικής αριστεράς που επιμένουν να στηρίζουν τη λειτουργία τους σε «αλάθητα» και επομένως να απαιτούν τη διαρκή υποταγή των μελών τους στις παρανοϊκές προτεραιότητες της  εκάστοτε πεφωτισμένης ηγεσίας.

Πρώτο «λάθος» λοιπόν, η απόφαση για αποχή από τις εκλογές του ’46 (βλέπε και σχετικό σχόλιό μου στην προηγούμενη δημοσίευση για το βιβλίο του Λέανδρου Μπόλαρη).

Για την υπόθεση Μπελογιάννη, τα γεγονότα είναι γνωστά: Μετά την θανατική καταδίκη εμφανίστηκε το γράμμα του Πλουμπίδη που αναλάμβανε προσωπικά όλη την ευθύνη, δίνοντας τη δυνατότητα για ανατροπή της  απόφασης.  Την επόμενη μέρα, ο ραδιοφωνικός σταθμός του ΚΚΕ καταγγέλει ως πλαστή την επιστολή Πλουμπίδη (κι ας είχε βάλει το δακτυλικό του αποτύπωμα σαν υπογραφή), εξαλείφοντας κάθε δυνατότητα για προσφυγή στον Άρειο Πάγο και για αναψηλάφιση της δίκης. Άλλο ένα ασυγχώρητο «λάθος»;  Ίσως είναι πιο κοντά στην αλήθεια η εξήγηση της Έλλης Παππά που μιλάει για δύο στελέχη (Μπελογιάννης – Πλουμπίδης) που είχαν πέσει στη δυσμένεια του Ζαχαριάδη (γιατί κάποια στιγμή τόλμησαν να διαφοροποιηθούν από το 100% της κομματικής γραμμής) και αποτελούσαν τους ιδανικούς αποδιοπομπαίους τράγους. Μ’  ένα σμπάρο δυό τρυγόνια: Ο Ζαχαριάδης απαλασσόταν από δύο δυνητικά επικίνδυνα γι’ αυτόν στελέχη καταγγέλοντας ταυτόχρονα το κράτος της δεξιάς…

Για την κήρυξη της δικτατορίας του 1967 η Έλλη Παππά σημειώνει:

«Γιατί το ΚΚΕ (…) δεν άσκησε  την «αγωνιστική» επιρροή του, ώστε να γίνουν όλες οι προπαρασκευαστικές ενέργειες για α) την πρόληψη της δικτατορίας β) την κατάπνιξη εν τη γενέσει της κάθε απόπειρας επιβολής της, γ) την οργάνωση της λαϊκής αντίστασης σε περίπτωση επιβολής της; Τα προμηνύματα ήταν σαφέστατα, ουδείς αμφέβαλλε  για την βούληση τόσο των ανακτόρων να επιβάλουν τη «δικτατορία των στρατηγών» όσο και μιας χούντας αξιωματικών – επίδοξων δικτατόρων. Το «σαμποτάζ του Έβρου», οργανωμένο από τον ίδιο τον Παπαδόπουλο, τα άρθρα του Ιορδανίδη, οι «διαλέξεις» του Κωνσταντόπουλου (τις οποίες παρακολουθούσαν οι πολιτικοί της Δεξιάς με τον Παναγιωτάκη Κανελλόπουλο επικεφαλής), τα προβοκατόρικα δημοσιεύματα περί εισαγωγής όπλων – «κυνηγετικών» δε! – από την ΕΣΣΔ, τα πάσης φύσεως δυσφημιστικά δημοσιεύματα για τους Λαμπράκηδες (ιδιαίτερα για τις Λαμπράκισσες και τον καταχθόνιο ρόλο που έπαιζαν … οι μαύρες κάλτσες τους) και πάνω απ’ όλα το βασιλικό πραξικόπημα, που κατέληξε στην παραίτηση του πρωθυπουργού – που είχε την ψήφο του 53% του εκλογικού σώματος – και στην αποστασία, ήταν αρκούντως προειδοποιητικά.

Παρ’ όλα αυτά, η Ρούλα Κουκούλου αγνόησε επιδεικτικά την πληροφορία που της έφεραν τα παιδιά της ΕΔΑ Ζωγράφου (σ.τ.σ. : για στρατιωτικές κινήσεις) και η Αυγή θα κυκλοφορούσε με το περίφημο πλέον κύριο άρθρο – με την υπογραφή του Άγγελου Διαμαντόπουλου – που εξηγούσε γιατί ήταν αδύνατο να επιβληθεί δικτατορικό πραξικόπημα, όταν το πραξικόπημα των συνταγματαρχών είχε πλέον επιβληθεί. Αυτή η απραξία (…) δεν μπορούν πλέον να εξηγηθούν με μόνη την επιθυμία του ΚΚΕ να απαλλαγεί από την ύπαρξη της ΕΔΑ. Εκείνο το «αφού δεν μιλήσανε ακόμα οι σύντροφοι απ’ έξω» παραπέμπει ευθέως στην ΕΣΣΔ. ΄Ετσι, το ερώτημα «διεθνοποιείται»: Η Σοβιετική Ένωση έδινε τη γραμμή της ανοχής στη δικτατορία;

Θ’ αναφέρω δύο χαρακτηριστικά, που μάλλον περιέχουν την απάντηση. Στη διάρκεια της δικτατορίας «εορτάστηκε» πανηγυρικά (…) η συμμετοχή της ΕΣΣΔ στη λειτουργία του Ηλεκτρικού Σταθμού Κερατσινίου. Κι’ όταν έγιναν οι Ευρωπαϊκοί Αγώνες στην Αθήνα, η ΕΣΣΔ πήρε μέρος – κι εδώ μάλλον βρίσκεται το κλειδί της υποθέσεως. Οι εξόριστοι στα Γιούρα, όπως ήταν επόμενο, αντιδράσανε στη σοβιετική παρουσία στους αγώνες (…) Και τότε ακούστηκε η Αύρα (Βλάση) να λέει (δυνατά ώστε να ακουστεί και στο θάλαμο των γυναικών): «Ρούλα, Ρούλα, είδες τα μετάλλια που κέρδισαν οι Σοβιετικοί αθλητές;  Όποιος δεν καταλαβαίνει τη σημασία που έχει να ακούγεται ο σοβιετικός ύμνος στους αγώνες δεν καταλαβαίνει τίποτα!». Επομένως, η γραμμή που ερχόταν από τη Μόσχα ήταν η ανοχή, η θυσία της Ελλάδας στο βωμό των μικροσυμφερόντων της μπρεζνιεφικής ηγεσίας. Όπως αργότερα την είδαμε να συντελείται και για την Αργεντινή. Το καθεστώς του Βιντέλα μπορεί να εκτελούσε και να εξαφάνιζε χιλιάδες αγωνιστές, οι «τρελές της Πιάτσα ντελ Μάγιο» μπορεί να πάλευαν απεγνωσμένα να μάθουν την τύχη των παιδιών τους (…) κι όμως ο Κάππος, βουλευτής του ΚΚΕ, δήλωνε στη Βουλή των Ελλήνων – σε σχετική συζήτηση – πρως «η δική μας ανάλυση (δηλαδή, του ΚΚΕ) για την Αργεντινή είναι διαφορετική» και πως για το ΚΚΕ το καθεστώς Βιντέλα δεν είναι δικτατορία, αλλά ένα ιδιόμορφο «κεντρώο» καθεστώς! Εξήγηση αυτής της «ανάλυσης» της ντροπής το στάρι της Αργεντινής, με το οποίο κάλυπτε ο μπρεζνιεφισμός τα κενά της καταστροφικής αγροτικής πολιτικής που κληρονόμησε από την εποχή του Στάλιν και του Λυσένκο και δεν μπόρεσε να θεραπεύσει».

Αν οι καταγγελίες και η «εκ των έσω» μαρτυρία  της  Έλλης Παππά είναι πολύτιμες, εξ ίσου σημαντικά και ενδιαφέροντα είναι και τα πολιτικά συμπεράσματα ενός ανθρώπου που γνώρισε από πρώτο χέρι τις συνέπειες των ολέθριων αυτών επιλογών:

«Τότε μπήκε στη συνείδησή μου το πρόβλημα της εξουσίας και άρχισε να με απασχολεί πολύ σοβαρά. Έβλεπα πως ακόμη και μια πλασματική εξουσία, όπως είναι η κυρίαρχη θέση σε μια παράνομη οργάνωση που ζει και δρα έξω από τα πραγματικά όργανα εξουσίας πάνω σ’ένα λαό, διαφθείρει εξίσου, αφού στηρίζεται στην ιεραρχική οργάνωση  – ‘τα κατώτερα όργανα πειθαρχούν στα ανώτερα’… Το συμπέρασμά μου ήταν – και είναι – πως η εξουσία, η οποιαδήποτε, πραγματική ή πλασματική, διαφθείρει. Όταν κατέληξα σ’ αυτό το συμπέρασμα, άρχισα να σκέπτομαι την «οριζόντια» οργάνωση, απορρίπτοντας την κάθετη – μα αυτό είναι μια άλλη ιστορία».

Οι «Μαρτυρίες μιας διαδρομής» είναι ένα βιβλίο γεμάτο με «άβολες» αλήθειες για  τις  πάσης φύσεως κομματικές εξουσίες, γεγονός που εξηγεί είτε την ένοχη λασπολογία είτε την αμήχανη σιωπή τους. Για όλους εμάς, αποτελεί ένα πολύτιμο εφόδιο σε μια άνυδρη εποχή…

Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1946-1949, Εκδόσεις Εργατική Δημοκρατία 20/07/2010

 

            Πριν από λίγο καιρό κυκλοφόρησε το βιβλίο του Λέανδρου Μπόλαρη που έχει σαν προμετωπίδα τον τίτλο «Επανάσταση και αντεπανάσταση στην Ελλάδα» και αποτελεί μια κριτική αναφορά στις μεταπολεμικές εξελίξεις στην Ελλάδα με τις γνωστές, τραγικές, συνέπειες τους.

            Είναι καταρχήν θετική κάθε συνεισφορά σε μια ανοιχτή, ακόμα και σήμερα, συζήτηση για τις αιτίες που οδήγησαν στην μετεμφυλιακή τραγωδία και στην ολοκληρωτική επικράτηση ενός καθεστώτος που νομιμοποίησε de facto τους συνεργάτες των ναζί και ενορχήστρωσε ένα κλίμα τρόμου και τρομοκρατίας ενάντια σε  οποιαδήποτε αριστερή φωνή. Ωστόσο, αν και ο Λ.Μ. δηλώνει ήδη από την Εισαγωγή ότι «το βιβλίο είναι μια προσπάθεια να μπουν τα ζητήματα σε μια σειρά», το σίγουρο είναι ότι υποβαθμίζοντας κάποια πραγματικά δεδομένα και υπερτονίζοντας κάποια άλλα μπορεί  κάποιος να καταλήξει σε όποιο συμπέρασμα ο ίδιος επιθυμεί, μένοντας παρόλα αυτά πιστός στα γεγονότα…

-           «Η ιστορία δεν γράφεται με αν» είναι η φράση που επαναλαμβάνεται συχνά στη διάρκεια του βιβλίου, κι όμως η ουσία της επιχειρηματολογίας του βιβλίου στηρίζεται σε ένα διαρκές «αν»: «Αν» αυτό το κίνημα είχε την ηγεσία που του άξιζε, «αν» αυτό το κίνημα «στήριζε την ανεξαρτησία των αποικιών και ιδιαίτερα της Ινδίας θα προκαλούσε μεγάλα προβλήματα στο Σκόμπι» (σελ. 67), για να αναρωτηθεί στη σελ. 156 «αν η σύγκρουση είχε κατάληξη διαφορετική απ’ότι με τη Συμφωνία της Βάρκιζας, ποιός θα ήταν ο αντίκτυπος στο ιταλικό κίνημα;»

-           Οι προσεκτικές ακροβασίες και οι αποσιωπήσεις διαπερνούν ολόκληρο το βιβλίο, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την εγκληματική γραμμή του ΚΚΕ για αποχή από τις εκλογές του 1946, μια απόφαση που ουσιαστικά «έδινε» στο κράτος τα πλήρη στοιχεία των μελών και των οπαδών της αριστεράς, αφού όποιος έκανε αποχή καταγραφόταν σαν μέλος ή συμπαθών και έμπαινε στο στόχαστρο της εκδικητικής μανίας της δεξιάς με ολέθριες συνέπειες για τον ίδιο και την οικογένειά του. Για το καθοριστικό αυτό ζήτημα, κομβικό «λάθος» της αριστεράς που συνέβαλε στην επιδείνωση των εξελίξεων, ο Λ.Μ. κάνει μια αναφορά δεκαεπτά (17) λέξεων (σελ. 86), χωρίς να αρθρώνει ούτε μια νύξη κριτικής.

-           Οι απόψεις του Λ.Μ. δεν προήλθαν από παρθενογέννηση: Αναφέρεται σε μια παράδοση που περιλαμβάνει τον Λένιν και τον Τρότσκι, ενώ στην Ελλάδα η αντίστοιχη αναφορά είναι στον πρώτο γραμματέα του ΚΚΕ Παντελή Πουλιόπουλο και στην 4^η Διεθνή που αυτός ακολούθησε. Είναι εύλογη η απορία και εξόφθαλμη η έλλειψη οποιασδήποτε αναφοράς στην (υπαρκτή) αριστερή τροτσκιστική αντιπολίτευση και στη δράση τους στη διάρκεια εκείνων των χρόνων. Είναι εξωφρενική η έλλειψη αναφοράς από έναν συγγραφέα της (τροτσκιστικής) άκρας αριστεράς στις διώξεις, τα σταλινικά πογκρόμ και τις δολοφονίες των τροτσκιστών που τόλμησαν να διατυπώσουν πρώτοι αυτές τις αντιρρήσεις που ο ίδιος με την άνεση του χρόνου σήμερα επαναλαμβάνει… Αν ο Λ.Μ. ζούσε εκείνη την περίοδο θα είχε ενταχθεί στο ΚΚΕ γιατί εκεί βρισκόταν η πλειοψηφία ή σε κάποια μικρή, επαναστατική, μειοψηφική ομάδα;

-           Σε τελική ανάλυση, πέρα από τις επι μέρους παρατηρήσεις, υπάρχει ένα ζήτημα ουσίας: Κατά πόσο η εμφυλιακή περιπέτεια αποτελεί prova generale της κοινωνικής επανάστασης στην Ελλάδα ή αν ήταν μια ιστορική εξέλιξη που ξεφεύγει από τα κλασσικά ερμηνευτικά σχήματα αφού από την αρχή μέχρι το τέλος δεν κατάφερε να ξεπεράσει τη γραφειοκρατική της ηγεσία

 Μια «κοινωνική επανάσταση» που καταδιώκει τους κοινωνικούς επαναστάτες της εποχής (τροτσκιστές);

Μια «κοινωνική επανάσταση» που απαγορεύει δια ροπάλου οποιαδήποτε αναφορά στην εξουσία των καπιταλιστών, προβάλλοντας την σταλινικής έμπνευσης «λαοκρατία» ανακατεμένη με έναν ακραίο εθνικισμό;

Μια «κοινωνική επανάσταση» που εν έτει 2010 ταυτίζεται με την κατάληψη της εξουσίας από την «πάνσοφη κεντρική επιτροπή του  κόμματος» όταν ολόκληρη η εμπειρία του 20^ου αιώνα δείχνει  ότι αυτός ο δρόμος έχει αποτύχει σε οποιαδήποτε εκδοχή του;

            Αυτές ήταν κάποιες (σκόρπιες) παρατηρήσεις και σχόλια με αφορμή το βιβλίο του Λ.Μ. Κι’ όμως, όλα αυτά δεν θεωρώ ότι είναι απλώς μια ιστορική αναφορά σε ζητήματα του παρελθόντος. Στις σημερινές συνθήκες της ανελέητης νεοφιλελεύθερης επέλασης, η αριστερά εμφανίζεται ανυπόληπτη, αμήχανη, ανίκανη να πείσει και να παρέμβει στις εξελίξεις. Μια εξήγηση γι’ αυτό είναι και η ανικανότητά (ή η ατολμία της) να μιλήσει χωρίς μισόλογα για τις αιτίες που μας έφεραν μέχρι εδώ…

Απροσδόκητος Κήπος 19/01/2010

 

 

ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΖΗΤΑΣ

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΛΙΓΑ…

Αναγνωρίζω πρώτος

την αστάθεια

των καιρικών συνθηκών,

τα μαύρα σύννεφα

πάνω απ’ τη μικρή μας

βάρκα,

την άτακτη φυγή

των ζώων του δάσους.

Όμως επιμένω!

Ζητώ δείκτη ευφυΐας

χίλια και άνω

Ζητώ αμύθητο

περίσσευμα ψυχής

Ζητώ ακίνητα

ιδανικά κι ευαισθησίες

Αποζητώ μια

πανέμορφη

ποιητική εμπειρία.

Λίγα ή πολλά

ας απαντηθεί

απ’ όσους με διαβάζουν

ένα κρύο απόγευμα

σαν το σημερινό.

Δημοσιεύω σήμερα την ποιητική συλλογή “Απροσδόκητος κήπος” (εκδόσεις Απόπειρα) σε ξεχωριστή μόνιμη σελίδα .

Σχετικές αναφορές μπορεί κανείς να βρει στις διευθύνσεις

http://www.sek-ist.gr/EA/Papers/718/10.htm και

http://dimitrisbarbarigos.blogspot.com/2007/05/blog-post_1913.html

αλλά και εδώ

http://vakxikon.blogspot.com/2008/10/45-1997.html

Η ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΣΗ ΜΟΥ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ (1920-21) – ΕΜΜΑ ΓΚΟΛΝΤΜΑΝ 09/01/2010

 

Κυκλοφόρησε πριν λίγες βδομάδες από την «Απόπειρα» και διαβάζεται με μιαν ανάσα. Πρόκειται για μαρτυρία, από πρώτο χέρι , της Αμερικανίδας επαναστάτριας Έμμας Γκόλντμαν από τα μυθικά χρόνια της αυγής της ρώσικης επανάστασης (πολύ πριν ολοκληρωθεί η μετάβαση στο σταλινικό καθεστώς  των γκούλαγκ και των εφιαλτικών  Δικών της Μόσχας  της δεκαετίας του ’30).

Μαρτυρία ζωντανή, αδιαμεσολάβητη, μέσα από συναντήσεις και συνομιλίες με ένα τεράστιο φάσμα πρωταγωνιστών της ιστορίας (από τον Λένιν και την ηγεσία των μπολσεβίκων μέχρι «ανώνυμους»  μπολσεβίκους εργάτες, φαντάρους αλλά και παράνομους αναρχικούς και σοσιελεπαναστάτες σε δυσμένεια).

Σελίδα τη σελίδα ο πρωταρχικός ενθουσιασμός της Γκόλντμαν για τη χώρα των σοβιέτ μετατρέπεται σε αμφιβολία, σκεπτικισμό, απογοήτευση, οργισμένη απόρριψη. Διαπιστώνει την απόσταση ανάμεσα στις διακηρύξεις και την πραγματικότητα, τον εξωφρενικό και τερατώδη μηχανισμό προπαγάνδας που είναι ταυτόχρονα μηχανισμός ελέγχου, αποκλεισμού των διαφορετικών φωνών, οργάνωσης του εκτεταμμένου «κυνηγιού μαγισσών» για τους διαφωνούντες μέσα κι έξω απ’ το κόμμα.

Μια μικρή παρατήρηση  αφορά τα ζητήματα της τέχνης στη μετεπαναστατική περίοδο, που η συγγραφέας θίγει αλλά δεν θα μπορούσε ακόμη να γνωρίζει (γιατί οι εξελίξεις είτε ήταν υπόγειες είτε τα αποτελέσματα φάνηκαν στα αμέσως επόμενα χρόνια): Η Γκόλντμαν με απογοήτευση διαπιστώνει καλλιτεχνική στασιμότητα και απονέκρωση εξαιτίας της ακολουθούμενης κυβερνητικής πολιτικής, ωστόσο πολύ σύντομα οι εξελίξεις π.χ. στο χώρο του κινηματογράφου θα είναι εκρηκτικές και θα αφήσουν το σημάδι  τους  παγκόσμια με την ορμητική εμφάνιση του Αϊζενστάϊν, του Βερτόφ, του Πουντόβκιν και άλλων σημαντικών δημιουργών. Μια παράλληλη, αντίστοιχης σημασίας, εξέλιξη βλέπουμε να συμβαίνει στη ζωγραφική με τη δουλειά του Καντίνσκι, του Σαγκάλ και των υπόλοιπων ζωγράφων της «Ρώσικης πρωτοπορίας». Στην ποίηση ο Μαγιακόφσκι θα βάλει την ανεξίτηλη σφραγίδα του, αποδεινύοντας ότι η τέχνη δεν σταματάει να αναπτύσσεται ξεπερνώντας τις κοντόφθαλμες κομματικές ντιρεκτίβες.

Ακόμα και αν δεν ταυτιστεί κανείς απόλυτα με τις επιμέρους παρατηρήσεις της Γκόλντμαν, η μαρτυρία της διατηρεί ακέραιη τη σημασία της γιατί καταγράφει την αποτυχία του μπολσεβίκικου βολονταρισμού που επιδίωξε να δημιουργήσει μια κοινωνία ανθρώπινης απελευθέρωσης με εκτεταμένες διοικητικές, αυταρχικές μεθοδεύσεις.

ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ ΤΟΥ 1944 – Η ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ 29/07/2009

Αυτό τον καιρό διάβασα το «ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ ΤΟΥ 1944» του Παναγιώτη Οικονομόπουλου.

Ο συγγραφέας του βιβλίου υπήρξε μέλος της ομάδας Στίνα, μιας επαναστατικής ντεφαιτιστικής οργάνωσης που δεν θεωρούσε τον Β’ Παγκόσμιο αντιφασιστικό αλλά ιμπεριαλιστικό.

Ο Οικονομόπουλος στο βιβλίο του παρουσιάζει τις εγκληματικές παλινωδίες της ηγεσίας του ΚΚΕ, θεωρώντας ότι  είναι λάθος να μιλάει κανείς για «ρεφορμιστικές ηγεσίες που πρόδωσαν την επανάσταση» και υποστηρίζοντας την άποψη ότι το ΚΚΕ ήταν (και είναι) ένα ολοκληρωτικό κόμμα, που στόχευε στην κατάληψη της εξουσίας για να ακολουθήσει το παράδειγμα της Αλβανίας ή της Βουλγαρίας, αλλά προσπαθούσε ταυτόχρονα να ακολουθήσει πειθήνια τις οδηγίες του Στάλιν χαρακτηρίζοντας τους Άγγλους «σύμμαχους».

Ταυτόχρονα, έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο (Ο ΕΛΑΣ της Αθήνας) που υποστηρίζοντας την ακραιφνή κομματική γραμμή κατακεραυνώνει τους διαφωνούντες και χαρακτηρίζει την ήττα του ’44 σαν «λάθη που οφείλονται στην απειρία της ηγεσίας». Έτσι ακριβώς. «Ξεχνάει», βέβαια, ο συγγραφέας ότι η «απειρία» της ηγεσίας δεν την εμπόδισε να εξοντώσει (κυριολεκτικά και μεταφορικά) οποιαδήποτε διαφωνία, οποιαδήποτε αντίρρηση εκφραζόταν στην αντιφατική κομματική γραμμή. «Ξεχνάει», ακόμη, ο συγγραφέας ότι η «έλλειψη πείρας» της ηγεσίας δεν την εμπόδισε να σώσει το τομάρι της, εξασφαλίζοντας την ατιμωρισία για τον εαυτό της με την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας, αλλά αφήνοντας στο έλεος των παρακρατικών όλους όσους  έκαναν το λάθος να ακολουθήσουν τις σοφές κομματικές οδηγίες της.

Πριν από λίγες μέρες, σε μια φιλική συζήτηση, συζητούσαμε για το πρόβλημα της αριστεράς. Από κάποιους εκφράστηκε η άποψη ότι όταν βάλλεται η αριστερά πανταχόθεν, δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να κάνουμε κριτική. Έχω την αντίθετη άποψη. Κατά τη γνώμη μου, κάτι που θα έβγαζε την αριστερά από το σημερινό της τέλμα θα ήταν μια άνευ όρων και προϋποθέσεων συζήτηση εφ’ όλης της ύλης. Είτε μιλάμε για το 1917, το 1944 είτε το 2009 το πρόβλημα της αριστεράς όλων των αποχρώσεων βρίσκεται στην «απόλυτη κατοχή της αλήθειας»  και την εξολόθρευση των όποιων διαφωνούντων. Μια διαχρονική περιφρόνηση του κριτήριου και της κριτικής  των «απ’ έξω», μια διαρκής υπεράσπιση προβληματικών «γραμμών» που το επόμενο διάστημα εγκαταλείπονται από τους ίδιους τους υποστηρικτές τους. Αλήθεια, πόση διαφορά έχουν  οι  αφ’ υψηλού εκκλήσεις του ΚΚΕ με την άρνηση των ηγεσιών της άκρας αριστεράς να λάβουν το μήνυμα του διαρκούς εκλογικού μαυρίσματός τους;

και έβρασαν οι ιπποπόταμοι στις γούρνες τους 05/07/2009

Το πρώτο μυθιστόρημα της γενιάς των μπιτ.
Ο τυχοδιώκτης Ράμσεϊ Άλεν, μέντορας και φίλος του ωραίου, κατά πολύ νεαρότερου, ποιητή Φίλιπ Τούριαν, φυτοζωεί σε μια ετερόκλητη “φοιτητική” παρέα αντρών και γυναικών όπου διασταυρώνονται και οι δύο αφηγητές του βιβλίου: ο Ουίλ Ντένισον, ένας μπάρμπαν χωμένος για τα καλά στον υπόκοσμο, που όμως την ημέρα δουλεύει σαν ντεντέκτιβ, και ο Μάικ Ράικο, ένας αλκοολικός ναυτικός. Οι σταθεροί φίλοι και οι περιστασιακές φίλες και γνωριμίες αυτής της ομάδας κοιμούνται οπουδήποτε (και με οποιονδήποτε), τρώνε οπουδήποτε, σκοτώνουν τον χρόνο τους οπουδήποτε, καταναλώνουν ατελείωτες ποσότητες αλκοόλ και ναρκωτικών – κι όλα αυτά εν μέσω πολέμου, στα 1944! Ο ομοφυλόφιλος Άλεν ασκεί τρομακτική, διαρκή πίεση στον νεαρό Φίλιπ, σε βαθμό που καταντάει τραγελαφική και ενοχλητική για όλη την παρέα. Ο Φίλιπ θέλοντας να γλιτώσει από τη φορτική προστατευτικότητα του Άλεν προσπαθεί απεγνωσμένα να μπαρκάρει με τον Μάικ για τη Γαλλία αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Σε μια ανύποπτη στιγμή, ο Φίλιπ συγκρούεται θανάσιμα με τον Άλεν…
Το μυθικό αυτό μυθιστόρημα, στο οποίο καταγράφονται για πρώτη φορά τα πιο γνωστά χαρακτηριστικά της μπιτ λογοτεχνίας, είναι μια ξέφρενη κατάβαση στα έγκατα των πιο τρελών εμμονών, της λαγνείας, των ναρκωτικών, του αλκοόλ, της τέχνης, και της αδυσώπητης μοναξιάς.
Το βιβλίο δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατο των συγγραφέων του, μόλις πριν λίγους μήνες.
Επαναλαμβάνουμε εδώ ότι το βιβλίο συγκεντρώνει όλα τα χαρακτηριστικά της μπιτ “on the road” λογοτεχνίας κι ας μη συμβαίνει παρά στα δρομάκια και τις λεωφόρους της Νέας Υόρκης της εποχής λίγο πριν το τέλος του πολέμου. Ποια είναι αυτά τα χαρακτηριστικά: τα απίθανα επεισόδια που διαδέχονται καταιγιστικά το ένα το άλλο, οι συναντήσεις με τυχαίους ανθρώπους που διαπερνούν την πλοκή σαν αιφνίδιες αστραπές (ή εκλάμψεις στο μυαλό των αφηγητών/ηρώων), οι αργόσυρτες, δίχως φαινομενικά σοβαρό νόημα, τρελές/μεθυσμένες κουβέντες τής πάντα αργόσχολης παρέας που απολαμβάνει να επιβιώνει στην κόψη των πραγμάτων, η ελευθεριότητα (τα ναρκωτικά, το αλκοόλ, οι ομοφυλοφιλικές ή και οι τριγωνικές σχέσεις) ενσωματωμένη φυσιολογικά στην κανονικότητα της ζωής, οι ακρότητες στα λόγια αλλά συχνά και στις πράξεις, το χιούμορ αναμιγμένο με τη θυμοσοφία σε ατέρμονες κουβέντες δίχως αρχή και τέλος – με δυο λόγια, όλα τα υφολογικά στοιχεία που διαποτίζουν εμβληματικά βιβλία της μπιτ όπως το “On the road” του Κέρουακ ή το “Junky” του Μπάροους.
Ο προσεκτικός αναγνώστης θα διαπιστώσει με ικανοποίηση ότι όλα αυτά σαφέστατα δοκιμάζονται με επιτυχία για πρώτη φορά στους “Ιπποπόταμους”. H ανάγνωση του βιβλίου πείθει ότι στη συνέχεια, μέσα από το κοινό εργαστήριο των Ιπποπόταμων και με τα ίδια υλικά, ο μεν Κέρουακ θα προχωρήσει πλάθοντας με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση το προσωπικό του σύμπαν της “οn the road” υπαρξιακής αγωνίας, ο δε Μπάροουζ, με μεγαλύτερη “τρέλα”, θα ορίσει αντιστοίχως το δικό του σύμπαν, όπου πρωταγωνιστεί το συχνά ανατριχιαστικό, στην ανθρωπολογική του διάσταση, αέναο παιχνίδι με τον θάνατο.
Το μυθιστόρημα αυτό εμπεριέχει μια σαφή ειρωνεία: το αυθάδικο και ανατρεπτικό κίνημα των μπιτ στη λογοτεχνία είναι πλέον καταχωρημένο (και κατοχυρωμένο) ως λογοτεχνική σχολή με αδιαμφισβήτητη την επίδρασή του στην παγκόσμια λογοτεχνία. Ανήκει πλέον στον κλασικό κανόνα του εικοστού αιώνα. Επομένως, αυτό το μυθιστόρημα που γράφτηκε πρώτο, που απασχόλησε τους συγγραφείς του όλη τους τη ζωή και που διαβάζουμε τελευταίο, κλείνει πονηρά το μάτι στον αναγνώστη: είναι το τελευταίο και ταυτόχρονα το πρώτο, η πρώτη δοκιμασία και η τελική (μεταθανάτια) υπογραφή.

ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ 08/04/2009

Ο Σταμάτης θυμάται πάντα την εποχή που μια παράξενη ανησυχία τον είχε καταλάβει. Μιλούσε σε όποιον εύρισκε, κανείς δεν είχε κάποια απάντηση να του δώσει, ίσως λίγα καθησυχαστικά λόγια, ενδείξεις αδυναμίας ή ευγενικής αδιαφορίας.

                Ώσπου, ένα πρωί, συνειδητοποίησε ότι η φαγούρα που ταλαιπωρούσε την πλάτη του για βδομάδες, είχε δώσει τη θέση της σ’ ένα ζευγάρι κατάλευκα φτερά. Μπροστά στον καθρέφτη του χολ κατάλαβε ότι πρέπει να είχαν άνοιγμα δύο μέτρων.

                Έπειτα πήγε στο παράθυρο, βούτηξε με ορμή στο κενό.

                Τώρα πια επιστρέφει στην πόλη του τα καλοκαίρια. Τον Οχτώβρη συναντιέται με τους υπόλοιπους ανθρώπους-πουλιά και μαζί φεύγουν για τη γη χωρίς ερωτήσεις.

Γ. Γιαννουλέας, “Σε 45 τετραγωνικά”, εκδόσεις Απόπειρα 1997

Τρυφερή είναι η νύχτα 30/01/2009

“Έδειχνε πολύ ταραγμένη. Από τον αθόρυβο τρόπο με τον οποίο τράβηξε μια καρέκλα για να καθίσει, τα γουρλωμένα μάτια της, το στόμα της που έτρεμε λιγάκι, κατάλαβαν όλοι ότι είχαν απέναντί τους έναν άνθρωπο με μπόλικα νέα και η ερώτηση του συζύγου της “Τι τρέχει, Βάι;” ακούστηκε πολύ φυσική κι όλα τα μάτια στράφηκαν προς το μέρος της.

“Ω, αγαπητοί μου -” είπε εκείνη γενικά και απευθύνθηκε αμέσως προς τη Ρόζμαρυ “αγαπητή μου – δεν είναι τίποτα. Πραγματικά, δεν μπορώ να πω λέξη”.

“Είστε ανάμεσα σε φίλους”, είπε ο Έιμπ.

“Ε, να, ανέβηκα στον πάνω όροφο και υπήρξα μάρτυρας μιας σκηνής…”

Κουνώντας με μυστικοπαθές ύφος το κεφάλι της, σταμάτησε έγκαιρα, γιατί εκείνη ακριβώς τη στιγμή, ο Τόμμυ σηκώθηκε όρθιος και της είπε, ευγενικά, αλλά αποφασιστικά:

“Θα σας συμβούλευα να μη σχολιάσετε όσα συμβαίνουν μέσα σ’ αυτό το σπίτι”.

 

Το αριστούργημα του Φ. Σ. Φιτζέραλντ σε πολύ καλή μετάφραση της Φωτεινής Μεγαλούδη (προσοχή : αποφύγετε την έκδοση από τα “Γράμματα”)

ΤΟΜ ΣΟΓΕΡ 18/12/2008

«Για δύο ατέλειωτες βδομάδες ο Τομ κειτόταν αιχμάλωτος, αποκομμένος από τον κόσμο και απ’ όσα συνέβαιναν σ’ αυτόν. Ήταν πολύ άρρωστος, δεν ένιωθε για τίποτα το παραμικρό ενδιαφέρον. Όταν στάθηκε ξανά στα πόδια του κι αξιώθηκε να περπατήσει αδύναμα στην πόλη, μια μελαγχολική αλλαγή είχε πέσει πάνω σε όλα τα πράγματα και τους ανθρώπους. Είχε συντελεστεί μια “ανάσταση” κι ο καθένας είχε “ξαναβρεί την πίστη του”, όχι μόνο οι μεγάλοι, αλλά ακόμα και τα αγόρια και τα κορίτσια. Ο Τομ τριγυρνούσε, με την κρυφή ελπίδα να συναντήσει κάποιον θεόσταλτο αμαρτωλό, αλλά από παντού τα νέα ήταν απογοητευτικά. Βρήκε τον Τζο Χάρπερ να μελετάει τη Βίβλο και γύρισε απογοητευμένος τα μούτρα του σ’ αυτό το λυπηρό θέαμα. […]. Αναζήτησε τον Τζιμ Χόλις, που του τόνισε ότι η ιλαρά που μόλις είχε περάσει, ήταν μια ευλογημένη θεία προειδοποίηση. Κάθε παιδί που συναντούσε πρόσθετε κι ένα λιθαράκι στη βαριά κατάθλιψή του. Κι όταν, στην απελπισία του, έτρεξε στο τέλος να βρει καταφύγιο στην αγκαλιά του Χάκλμπερι Φιν κι έγινε δεκτός με ένα εδάφιο από τη Βίβλο, ένιωσε την καρδιά του να ραγίζει. Έτρεξε κυνηγημένος στο σπίτι του και χώθηκε στο κρεβάτι του, πεισμένος πως μόνο εκείνος απ’ όλο το χωριό είχε χάσει κάθε ελπίδα να σώσει την ψυχή του, στους αιώνες των αιώνων.»

 

    «Τα παιδιά φόρεσαν τα ρούχα τους, έκρυψαν τα σύνεργά τους κι έφυγαν θλιμμένοι γιατί δεν υπήρχαν πια παράνομοι, κι αναρωτιόντουσαν τι είχε να προσφέρει ο μοντέρνος πολιτισμός σε αντιστάθμισμα για την απώλειά τους. Είπαν πως καλύτερα να ήταν ένα χρόνο παράνομοι στο Δάσος του Σέργουντ, παρά να γίνονταν Πρόεδροι των Ηνωμένων Πολιτειών για όλη τους τη ζωή.»

 

Mark Twain, Οι περιπέτειες του Τομ Σόγερ

(Μετάφραση: Α. Παπασταύρου)